ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଗିରିଶ କସାରାଭଲ୍ଲୀଙ୍କ ପାଇଁ ସିନେମା କେବଳ କାହାଣୀ କହିବାର ଏକ କଳା ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜ ଯେଉଁ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାହସର ସହ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ। ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ସାମାଜିକ ଅସମାନତା, ଧାର୍ମିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗଙ୍କ ଅବହେଳା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧିର ସିନେମା ଯାତ୍ରାରେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ୫୭ତମ ଭାରତୀୟ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମହୋତ୍ସବ (ଇଫି) ଅବସରରେ ଗୋଆର କଳା ଏକାଡେମୀଠାରେ ଆୟୋଜିତ ‘ଇନ୍ କନଭର୍ସେସନ୍’ ଅଧିବେଶନ ‘ଦି ମୋରାଲ୍ ୟୁନିଭର୍ସ ଅଫ୍ ପାରାଲେଲ୍ ସିନେମା: ୫୦ ଇୟର୍ସ ଅଫ୍ ଗିରିଶ କସାରାଭଲ୍ଲୀ’ରେ ମୁଖ୍ୟ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ପାଲଟିଥିଲା।
୧୯୭୭ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଘଟଶ୍ରଦ୍ଧା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତବରାଣା କାଠେ, ଥାୟୀ ସାହେବା ଏବଂ ଦ୍ୱୀପା ଭଳି ପ୍ରଶଂସିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସିନେମା ଯାତ୍ରାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ନଡ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତା ଏବଂ ଆର୍ଟ ହାଉସ୍ ସିନେମା ମଧ୍ୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ବିଭାଜନକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସିନେମା ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଆଦର୍ଶଗତ ସ୍ଥିତି ବହନ କରେ ବୋଲି ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ। “କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନ” ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ। ମନୋରଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଏକ ରାଜନୈତିକ ରୂପ,” ସେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ ଯେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରନ୍ତି।
ନୂତନ କନ୍ନଡ ସିନେମାର ବିକାଶ ଉପରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରି, ସେ ଭାରତର ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବାସ୍ତବତାରେ ମୂଳ ଏକ ସ୍ୱଦେଶୀ ସିନେମା ଭାଷା ବିକଶିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ। “ଶୈଳୀ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉପରେ ଲାଗୁ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ବିଷୟବସ୍ତୁ ଭିତରୁ ହିଁ ଆସେ,” ସେ କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କାହାଣୀ କହିବାର ଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ, “ଗଳ୍ପର କାହାଣୀ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ କାହାଣୀର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।” ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପର ବିବେଚନା କରିବା – ଦୁର୍ବଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅବହେଳା କୁ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ହୃଦୟରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ।
ସରଳ ନୈତିକ ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି, କସାରାଭଲ୍ଲୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ ଯେ ସିନେମା ବିଚାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ଅପେକ୍ଷା ଚିନ୍ତାକୁ ଉଜ୍ଜିବିତ କରିବା ଉଚିତ। ଲେଖକ ୟୁ.ଆର. ଅନନ୍ତମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରକୁ ‘କିନ୍ତୁ’ ସହିତ ଶେଷ କରିବାର ଦର୍ଶନକୁ ଆହ୍ବାନ କରି ସେ କହିଥିଲେ, “ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ‘ଏହା ଠିକ୍, ଏହା ଭୁଲ’ କହିବା ନିଜେ ଭୁଲ। ମୁଁ ସହଜ ବିଚାର କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ।”
ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସ୍ଥିରତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଦ୍ୱୀପାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ସେ ନାଗୀଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳତା ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇଥିଲେ: “ମୋତେ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ସୁଖଦ କରିବାକୁ ଦିଅ।” ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯେ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଏବଂ ଜୀବନର ଅନିଶ୍ଚିତତାକୁ ସାମ୍ନା କରିବାର ଏକ ଅସାଧାରଣ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
ତାଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ବାଣ୍ଟି, କସାରାଭଲ୍ଲୀ ଷ୍ଟୋରିବୋର୍ଡ ଅପେକ୍ଷା ସତର୍କତାର ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପସନ୍ଦକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ କଳ୍ପନାକୁ ପରଦାରେ ଅନୁବାଦ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥିଲା। “ସିନେମା ମୋ ମନରେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ,” ସେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣର ସହଯୋଗୀ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି କହିଥିଲେ। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ ସିନେମା ଶେଷରେ ଏକ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ବିଷୟରେ, କେବଳ ବିବୃତ୍ତି ଦେବା ନୁହେଁ।
ସାଂସ୍କୃତିକ ମୌଳିକତା ପାଇଁ ଏକ ଆନ୍ତରିକ ଆହ୍ୱାନ ସହ ନିଜ ବକ୍ତବ୍ୟ ଶେଷ କରିବା ବେଳେ, ସେ ଜୁଲିଓ ଗାର୍ସିଆ ଏସ୍ପିନୋସାଙ୍କ ‘ଇମପରଫେକ୍ଟ ସିନେମା’ଦର୍ଶନର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ବାହାରୁ ଲଦି ଦିଆଯାଇଥିବା ମାନଦଣ୍ଡ ସହ ନିଜକୁ ତୁଳନା କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ସେମାନେ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଦୃଶ୍ୟଗତ ପରିଚୟ ସହ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ରୁହନ୍ତୁ। ସେ ଦୃଢ଼ତାର ସହ କହିଲେ, “ଅନ୍ୟ କାହାର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ମୁଁ କାହିଁକି ନିଖୁଣ ହେବି? ମୁଁ ବରଂ ନିଜ ପରିବେଶ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱସ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍।”
ଏହି ଅଧିବେଶନ ଜଣେ ଏଭଳି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଉପରେ ଏକ ଜ୍ଞାନବର୍ଦ୍ଧକ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରିଥିଲା, ଯିଏ ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଭାରତୀୟ ସିନେମାରେ ନିଜର ଅବଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ପାରମ୍ପରିକ ଧାରାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଆସୁଛନ୍ତି, ସାମାଜିକ ସୋପାନକ୍ରମ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ମାନବିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ବିବେକର ଜଟିଳତାକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଆମକୁ ମନେ ପକାଇ ଦିଏ ଯେ, ଭାରତୀୟ ସିନେମାର ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱର ଖୋଜି ପାଇବାର କ୍ଷମତାରେ ନିହିତ, ଯାହା ଦେଶର ବିବିଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଭୂତି ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଏହି ଅଧିବେଶନଟିକୁ ସୁପରିଚିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସାମ୍ବାଦିକ, ସମାଲୋଚକ ତଥା ଲେଖକ ନମନ ରାମଚନ୍ଦ୍ରନ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ।


