ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଖେଳନା (ଗୁଣବତ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ, ୨୦୨୦ ଓ ଭାରତୀୟ ମାନକ ବ୍ୟୁରୋ (ବିଆଇଏସ୍) ମାନଦଣ୍ଡର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଖେଳନା ବିକ୍ରି ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ (ସିସିପିଏ) ଇ-କମର୍ସ କମ୍ପାନିମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଅନୁଚିତ ବାଣିଜ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ବିଜ୍ଞାପନ ପାଇଁ ସିସିପିଏ ଇ-କମର୍ସ କମ୍ପାନି ସ୍ନାପଡିଲ୍(ଏସ୍ ଭେକ୍ଚର ଲିମିଟେଡ୍) ଉପରେ ୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜରିମାନା ଲଗାଇଛନ୍ତି। ସ୍ନାପଡିଲ୍ ନିଜ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ବିଆଇଏସ୍ ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ କରୁନଥିବା ଖେଳଣାର ବିକ୍ରୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରି ଗ୍ରାହକ ଅଧିକାରର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲା।
ମୁଖ୍ୟ କମିଶନର ଶ୍ରୀମତୀ ନିଧି ଖାରେ ଏବଂ କମିଶନର ଅନୁପମ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ, ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବିଆଇଏସ୍ ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ କରୁନଥିବା ଖେଳଣା ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ସ୍ନାପଡିଲ୍(ଏସ୍ ଭେକ୍ଚର ଲିମିଟେଡ୍) ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଦେଶ ଜାରି କରିଛି।
ସିସିପିଏ ଏ ସଂପର୍କରେ ସ୍ୱତଃ ତଦନ୍ତ କରି ଜାଣିପାରିଥିଲେ ଯେ ୧ ଜାନୁଆରୀ, ୨୦୨୧ରୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହୋଇଥିବା ଖେଳଣା (ଗୁଣବତ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ, ୨୦୨୦ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ସ୍ନାପ୍ଡିଲ୍ ଦ୍ବାରା ଖେଳନା ବିକ୍ରି କରାଯାଉଥିଲା। ଏ ନେଇ ବିସ୍ତୃତ ତଦନ୍ତ କରାଯିବା ପରେ ଅନେକ ଗମ୍ଭୀର ତ୍ରୁଟି ଧରାପଡିଥିଲା।
ନିରନ୍ତର ଆଇନ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ: ତାଲିକାରୁ ହଟାଯିବା ଦାବି ସତ୍ତ୍ବେ, ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ନିୟମ-ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନକାରୀ ଖେଳନାଗୁଡ଼ିକ ଉକ୍ତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା।
ବିକ୍ରୟ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକରୁ ବ୍ୟବସାୟିକ ଲାଭ: ସ୍ନାପ୍ଡିଲ୍ କେବଳ ଦୁଇଟି ଚିହ୍ନିତ ବିକ୍ରେତା – ଷ୍ଟାଲିୟନ ଟ୍ରେଡିଂ କମ୍ପାନି ଏବଂ ଥ୍ରିଫ୍ଟକାର୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ନିୟମ-ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନକାରୀ ଖେଳଣାଗୁଡ଼ିକର ବିକ୍ରୟରୁ ୪୧,୦୩୨ ଟଙ୍କା ଦେୟ ଆୟ କରିଥିଲା।
ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଅଭାବ: ଅନେକ ତାଲିକାରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ନାମ, ଠିକଣା ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବିଆଇଏସ୍ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ନମ୍ବର ଭଳି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସୂଚନାର ଅଭାବ ଥିଲା।
ମୁକ୍ତ ଯାଞ୍ଚର ଅଭାବ: ସଂପୃକ୍ତ ଇ-କମର୍ସ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସ୍ୱାଧୀନ ଯାଞ୍ଚ ବିନା କେବଳ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ସ୍ୱ-ଘୋଷଣା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା, ଯାହାକୁ ସିସିପିଏ ବିପଦଜନକ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକାଭୁକ୍ତକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ “ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ” ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ।
ସ୍ନାପଡିଲ୍ ନିଜ ସୁରକ୍ଷାରେ କହିଥିଲା ଯେ ଏହା ଏକ ସପିଂ ମଲ୍ ପରି ଏକ “ମାର୍କେଟ୍ ପ୍ଲେସ୍ ଇ-କମର୍ସ ସଂସ୍ଥା” ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ସିସିପିଏ ଏହି ତୁଳନାତ୍ମକ ଯୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି କହିଥିଲେ ଯେ ସ୍ନାପଡିଲ୍ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ କାରବାର ଉପରେ “ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ” ରଖେ, ଯେପରିକି, ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ “ତୁଫାନ୍ ସେଲ୍” ଏବଂ “ଡିଲ୍ ଅଫ୍ ଦି ଡେ” ଭଳି ପ୍ରଚାରମୂଳକ ସେଲ୍ ପରିଚାଳନା। “ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୂଲ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣବତ୍ତା” ଭଳି ପ୍ରଚାର କରିବା, ଯାହା ବିଆଇଏସ ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ କରୁନଥିବା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କୁହାଗଲେ ଏକ ମିଥ୍ୟା ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ, ରିଫଣ୍ଡ ଏବଂ ବଦଳ ସ୍କିମର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ହାତରେ ରହିଛି।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯେ “କ୍ରେତା ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ” ରୁ “ବିକ୍ରେତା ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ”କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପାଦ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ଭାର ବିକ୍ରେତା ଏବଂ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଉଭୟଙ୍କ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ପାଦ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗୁଣବତ୍ତା ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ଦାୟିତ୍ୱ, ଯେପରିକି ଖେଳଣା ପାଇଁ ବିଆଇଏସ୍ ପ୍ରମାଣପତ୍ର, ଏବଂ ପୋର୍ଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିବା ସାମଗ୍ରୀରେ ଯେକୌଣସି ସେବା ଅଭାବ କିମ୍ବା ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଦାୟୀ ରହିବ।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ ଏହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବିଆଇଏସ୍-ଅନୁପାଳନକାରୀ ଖେଳଣା ବିକ୍ରୟ ସଂପର୍କରେ ପଚରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଜବାବରେ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ଏନେଇ ଏକ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଣ-ବିଆଇସ-ଅନୁପାଳନକାରୀ ଖେଳଣା ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ଏହି ସଂସ୍ଥା ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦେଇପାରିନଥିଲା।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ ଆମାଜନ, ଫ୍ଲିପକାର୍ଟ, ସ୍ନାପଡିଲ, ଷ୍ଟାଲିୟନ ଟ୍ରେଡିଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ବଜାର ଷ୍ଟୋର ଆଦି ଇ-କମର୍ସ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ବିକ୍ରେତାମାନଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କ୍ୟୁସିଓ ଏବଂ ବିଆଇଏସ ମାନଦଣ୍ଡ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଖେଳଣା ବିକ୍ରୟ କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ନୋଟିସ୍ ଜାରି କରିଥିଲା।
ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ, ୨୦୧୯ର ଧାରା ୨(୧୦) ଅନୁଯାୟୀ “ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ” ଅର୍ଥ ଗୁଣବତ୍ତା, ପରିମାଣ, କ୍ଷମତା, ଶୁଦ୍ଧତା କିମ୍ବା ମାନଦଣ୍ଡରେ ଯେକୌଣସି ତ୍ରୁଟି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା କିମ୍ବା ଅଭାବ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ବଳବତ୍ତର ଥିବା କୌଣସି ଆଇନ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଚୁକ୍ତିନାମା ଅନୁଯାୟୀ ବଜାୟ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ, ସ୍ପଷ୍ଟ କିମ୍ବା ନିହିତ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାବି କରାଯାଇଥିବା ପରି ଏବଂ “ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ” ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସେହି ଅନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ। ତେଣୁ, ଯେଉଁ ଖେଳଣାଗୁଡ଼ିକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ମାନଦଣ୍ଡ ସହିତ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ‘ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ’ ବୋଲି ଧରାଯିବ।
ଗ୍ରାହକ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ, ୨୦୧୯ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ମାନଦଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ପାଳନ ନ କରିବା ଭ୍ରାମକ ବିଜ୍ଞାପନ ଏବଂ ଅନୁଚିତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଗ୍ରାହକ ସୁରକ୍ଷା (ଇ-କମର୍ସ) ନିୟମ, ୨୦୨୦ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ଇ-କମର୍ସ ସଂସ୍ଥା ଏହାର ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ସମୟରେ ଅନ୍ୟଥା କୌଣସି ଅନୁଚିତ ବାଣିଜ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିପ୍ତ ରହିବ ନାହିଁ।
ଜାରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ
ଅସାଧୁ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ବିଜ୍ଞାପନ ପାଇଁ ପ୍ରାଧିକରଣ ୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଏକ ଜରିମାନା ଲାଗୁ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ସ୍ନାପଡିଲକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ କୌଣସି ବିଆଇଏସ୍ ମାନକ ପାଳନ କରୁନଥିବା ଖେଳନା ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ବିକ୍ରି କିମ୍ବା ବିଜ୍ଞାପିତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ସହିତ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣାଣି ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଯୋଗାଯୋଗ ନମ୍ବର, ଇମେଲ୍ ଠିକଣା ଏବଂ ବିବରଣୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯିବ।
ପ୍ରାଧିକରଣ ଗ୍ରାହକ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା, ଅସାଧୁ ବାଣିଜ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ଏକ ନିରାପଦ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଡିଜିଟାଲ୍ ବଜାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦୋହରାଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇ-କମର୍ସ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ କଡାକଡ଼ି ନିୟାମକ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ସଠିକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।