ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସମାଜବାଦୀ ତଥା ବିହାରର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କର୍ପୂରୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ‘ଭାରତ ରତ୍ନ’ ଘୋଷଣା କରାଯିବା ସହ ବିଜେପି ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ ପ୍ରତି ନିଜର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଦୋହରାଇଛି। ପିଏମ ମୋଦି ଏବେ ଏହାର ନେତା ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି। ଘରୋଇକରଣ ଯୁଗରେ ସରକାରୀ ଚାକିରିର ସୁଯୋଗ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାବେଳେ ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ର ନୂଆ ସଂସ୍କରଣ ହେଉଛି ବିଜେପିର ‘ହିତାଧିକାରୀ ରାଜନୀତି’। ଏହାଦ୍ୱାରା ହିନ୍ଦୀ ଅଞ୍ଚଳର ଗରିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଖ୍ୟାଗତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସବୁଠାରୁ ପଛୁଆ ଜାତି (ଏମବିସି) ଉପକୃତ ହେଉଛନ୍ତି। ‘କାର୍ପୁରି ଗଣିତ’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏମବିସି ଭୋଟ୍ ଉପରେ ରାଜନୈତିକ ଦଖଲ। ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ ମଧ୍ୟ ବିଜେପିର ‘ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ’ର ଧାରଣାର ସମକକ୍ଷ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ପିରାମିଡର ତଳଭାଗରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ’।
କର୍ପୂରି ଗଣିତ କ’ଣ?
୧୯୭୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ କର୍ପୂରୀ ଠାକୁର ବିହାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପଛୁଆ ଜାତି (ଏମବିସି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ) ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଉଭା ହେବାର ବାଟ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଥିଲେ। ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ମୁଙ୍ଗେରୀ ଲାଲ କମିଶନଙ୍କ ସୁପାରିସ ଆଧାରରେ ତତ୍କାଳୀନ କର୍ପୂରୀ ସରକାର ଆଣିଥିବା ସଂରକ୍ଷଣ ଫର୍ମୁଲାରେ ୨୬% ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଓବିସି ବର୍ଗଙ୍କୁ ୧୨%, ଓବିସିରେ ୮%, ମହିଳାଙ୍କୁ ୩% ଓ ଗରିବଙ୍କୁ ୩% ସଂରକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଇଛି। ଉଚ୍ଚ ଜାତିକୁ ୩% ମିଳିଥିଲା। ରାଜନୈତିକ ପରିଭାଷାରେ ଏହି ସଂରକ୍ଷଣ ଫର୍ମୁଲାକୁ ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ର ଆଧିପତ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି
ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ହିନ୍ଦୀ ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନୀତିରେ ‘ କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ ‘ର ଆଧିପତ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ମଣ୍ଡଳ କମିଶନ ରିପୋର୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା ପରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ‘ କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’କୁ ପ୍ରାୟ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଥିଲା। ୧୯୯୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ‘କମଣ୍ଡଳ’ର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଯେଉଁ ‘ମଣ୍ଡଳ’ ରାଜନୀତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ତାହା ବିହାର ରାଜନୀତିରେ ‘ କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’କୁ ବାସ୍ତବରେ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା। ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଲାଲୁ ପ୍ରସାଦ ହଠାତ୍ ଉଭୟ ବର୍ଗ ଓବିସି ଓ ଏମବିସିକୁ ନେଇ ‘ମଣ୍ଡଳ’ ରାଜନୀତିର ଏକମାତ୍ର ନେତା ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ। ୨୦୦୫ରେ ନୀତୀଶ କୁମାରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜେଡିୟୁ-ବିଜେପି ସରକାର ଗଠନ ହେବା ପରେ ଶେଷରେ ପୁଣି ଥରେ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’। ଲାଲୁ ପ୍ରସାଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଆରଜେଡିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏମ-ୱାଇ (ମୁସଲିମ-ଯାଦବ) ସମୀକରଣର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୃଥକ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ଏମବିସି ଭୋଟକୁ ଏକତ୍ରୀକରଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନୀତୀଶ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ବିହାର ଭଳି ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜ୍ୟରେ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ ‘କର୍ପୂରୀ ମଠ’କୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାରେ ସେ ସମୟ ହରାଇନଥିଲେ। ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ନିର୍ବାଚନରେ ଏମବିସି ସହିତ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିବାର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରେରଣା ନେଇଥିଲେ ନୀତିଶ କୁମାର
ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ନୀତୀଶ କୁମାର ସଫଳତାର ସହ ଏମବିସିକୁ ଏକ ପୃଥକ୍ ଭୋଟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଭାବରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ହିନ୍ଦୀ ବେଲ୍ଟରେ ‘ଅତ୍ୟଧିକ ପଛୁଆ’ କୁହାଯାଏ। ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ବିହାର ରାଜ୍ୟ ମହାଦଳିତ ଆୟୋଗ ୧୮ ଜଣ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତିଙ୍କୁ ଏହି ବର୍ଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ସୁପାରିସ କରିବା ପରେ ନୀତୀଶ ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ରୁ ପ୍ରେରଣା ନେଇ ମହାଦଳିତ ଛତା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ। ଏମବିସି ଭୋଟରେ ତାଙ୍କର ଦଖଲ ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଭାଗ୍ୟକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଏକ ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥନ-ଭିତ୍ତିଭୂମି ଥିବା ନେତା ଭାବରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥିତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲା। ୨୦୧୩ରେ ନୀତୀଶ ବିଜେପି ସହ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ବିଜେପି ଏମବିସି ଭୋଟରଙ୍କୁ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା। ବିଜେପି ରାଜ୍ୟରେ ନିଜର ଏମବିସି ଚେହେରାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ଏବଂ ୨୦୨୦ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ ପରେ ଦଳ ନୀତୀଶ ସରକାରରେ ଡେପୁଟି ସିଏମ ପଦ ପାଇଁ ରେଣୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଜେପି ହରି ସାହାଣୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ପରିଷଦରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା କରିଛି।
ବିହାର ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ
୨୦୧୪ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ତାଙ୍କ ଦଳର ଏମବିସି ଚେହେରାଭାବେ ଉଭା ହେବା ପରେ ବିଜେପି ପାଇଁ ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’ର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବିହାରର ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶକୁ ନେବାର ସମୟ ଆସିଥିଲା। ୨୦୧୭ ୟୁପି ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଦଳ ଏମବିସିରୁ ନୂଆ ଚେହେରାଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରୟାସ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନୀ ଫାଇଦାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦଳର ୟୁପି ୟୁନିଟରେ ଏମବିସି ଚେହେରାଙ୍କ ଅଭାବ ନାହିଁ। ତେଣୁ କର୍ପୂରୀ ଏବେ ବିଜେପିର ଗଣିତ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦଳ ‘କର୍ପୂରୀ ଗଣିତ’କୁ ବୈଜ୍ଞାନିକଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ନିକଟରେ ରାଜସ୍ଥାନ, ଛତିଶଗଡ଼ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଦଳର ବିଜୟ ପଛରେ ଏହା ଅନ୍ୟତମ କାରଣ ଥିଲା। ନିଜ ପ୍ରଚାରରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାକୁ ଆଲୋକପାତ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କଂଗ୍ରେସ ବିଜେପିକୁ ଗରିବ ବର୍ଗର, ଅଧିକାଂଶ ଏମବିସିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରୁଥିବା ‘ହିତାଧିକାରୀ’ ଯୋଜନାର ଲାଭ ଉଠାଇବାରୁ ଅଟକାଇ ପାରିନଥିଲା।