ଡ଼ଃ ପ୍ରବୀଣ କୁମାର ସାହୁ
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ପୁଣିଥରେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଓ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଇରାନ, ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସାମରିକ ତିକ୍ତତା ମଧ୍ୟପୂର୍ବର ସୁରକ୍ଷା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଛି। ଏହି ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଶେଷକରି ତେଲ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଯୋଗାଣ ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି। ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଇରାନ ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗରର ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି। ଏହାଦ୍ବାରା ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକର ତୈଳ ବିଶ୍ଵର ଅନ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ପରିବହନ ହୋଇପାରୁନାହିଁ। ଫଳରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ତୈଳ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଏପରିସ୍ଥିତିରେ ଇରାନ ଧମକ ଦେଇଛି ଯେ ଯଦି ଆମେରିକା ଆଉ ଇସ୍ରାଏଲ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ନକରନ୍ତି ତେବେ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ଲିଟର ତୈଳ ରପ୍ତାନି କରାଯିବ ନାହିଁ। ଇରାନ ଏପରି ଧମକ ପରେ ଆମେରିକା କହିଛି ଯେ ଯଦି ଇରାନ ସ୍ଵତଃପ୍ରବୃତ ଭାବେ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବାଣିଜ୍ୟିକ କାରବାର ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ନ ରଖେ ତେବେ ଏହାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅବରୋଧମୁକ୍ତ କରାଯିବ।
ଏଥିସହିତ ଇରାନ ବିଲୋପ ଘଟିବ ବୋଲି ଆମେରିକା ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି। ମଧ୍ୟପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱର ମହାନ ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ ଭଣ୍ଡାର ରହିଛି। ତେଣୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେକୌଣସି ରାଜନୈତିକ କିମ୍ବା ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ହେଲେ ସେଥିର ପ୍ରଭାବ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଇରାନ ଓ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ନୂଆ କଥା ନୁହେଁ। ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଦୁଇ ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ବିରୋଧ ଚାଲିଆସୁଛି। ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ମଧ୍ୟପୂର୍ବରେ ତାହାର ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ପ୍ରଭାବ ନେଇ ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଆମେରିକା ଚିନ୍ତିତ।
ସମ୍ପ୍ରତି ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଆମେରିକା ଇରାନର ପ୍ରାୟ ପାଖାପାଖି ୫୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ସାମରିକ ଠିକଣା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଇରାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ କରିବାକୁ ଯାଇ ଆମେରିକା ଓ ଇସ୍ରାଏଲ ଉପରେ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣ କରି ରଖିଛି।ଏହି ଆକ୍ରମଣ ଓ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଛି।
ବିଶ୍ୱ ତେଲ ଯୋଗାଣରେ ମଧ୍ୟପୂର୍ବର ଗୁରୁତ୍ୱ
ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୩୦ ଶତାଂଶରୁ ଅଧିକ ତେଲ ମଧ୍ୟପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ। ସାଉଦି ଆରବ, ଇରାନ, ଇରାକ, କୁୱେତ, କତାର ଓ ୟୁଏଇ ଭଳି ଦେଶମାନେ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ବଜାରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥାନ୍ତି।
ଏହା ସହିତ ହର୍ମୁଜ୍ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍କୁଳ (Strait of Hormuz) ବିଶ୍ୱ ତେଲ ବାଣିଜ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତା। ପ୍ରାୟ 20 ଶତଂଶ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ଏହି ସମୁଦ୍ର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ଯଦି ଏହି ରାସ୍ତାରେ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ଯୋଗାଣ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ।
ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ ମୂଲ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି
ମଧ୍ୟପୂର୍ବର ତଣାପୋଡ଼ ବଢ଼ିବା ସହିତ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ବଜାରରେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଉଛି। ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ କ୍ରୁଡ଼ ଓଇଲ୍ ମୂଲ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ୁଛି। ତେଲ ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିଲେ ପେଟ୍ରୋଲ, ଡିଜେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଉର୍ଜା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୁହେଁ; ପରିବହନ, ଶିଳ୍ପ, କୃଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼େ। ଏହା ଫଳରେ ମହଙ୍ଗାଇ ବଢ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ।
ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଏବେ ମଧ୍ୟ କୋଭିଡ୍-୧୯ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁନରୁତ୍ଥାନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ରହିଛି। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଅନେକ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଚାପ ଦେଇପାରେ।
ବିଶେଷତଃ ଉନ୍ନତିଶୀଳ ଦେଶମାନେ, ଯେମାନେ ଆମଦାନୀକୃତ ତେଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଶମାନଙ୍କର ବ୍ୟାପାର ଘାଟା ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ।
ଭାରତ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ତେଲ ଆମଦାନୀକାରୀ ଦେଶ। ଭାରତ ତାହାର ମୋଟ ତେଲ ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ ୮୦ ଭାଗ ଆମଦାନୀ କରେ। ତେଣୁ ମଧ୍ୟପୂର୍ବରେ ଯୁଦ୍ଧ ତଣାପୋଡ଼ ବଢ଼ିଲେ ଭାରତର ଉର୍ଜା ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ। ଭାରତରେ ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ମୂଲ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଅନେକ ସମସ୍ୟା ରହିଛି କାରଣ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ୭ ରୁ ୮ ସପ୍ତାହ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବନାହିଁ କିନ୍ତୁ ତାପରେ କଣ ହେବ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ସରକାର ଘରୋଇ ଗ୍ୟାସ ସିଲିଣ୍ଡର ମୂଲ୍ୟ ୬୦ ଟଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ୨୫ ଦିନ ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ୟାସ ସିଲିଣ୍ଡର ପାଇବାର ପ୍ରାବଧାନ ରଖିଛନ୍ତି। ଉପସାଗରୀୟ ଦେଶକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ତୈଳ ଓ ଗ୍ୟାସ ଆମଦାନୀ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଯୁଦ୍ଧ ଆଉ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଅସାଧୁ ବ୍ୟବସାୟୀ କୃତ୍ରିମ ଅଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରି ଫାଇଦା ଉଠାନ୍ତି। ଏବେ ଖାଇବା ତେଲର ଦାମ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲାଣି ଆଉ ଆଗକୁ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମାନଙ୍କର ଦରଦାମ୍ ବଢିପାରେ।
ଯଦି ତେଲ ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଭାରତରେ ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହେ। ଏହା ଦେଶର ମହଙ୍ଗାଇ ହାରକୁ ବଢ଼ାଇପାରେ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।
ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା
ମଧ୍ୟପୂର୍ବର ବଢ଼ୁଥିବା ସଂଘର୍ଷକୁ ନେଇ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ସଂଯୁକ୍ତ ଜାତିସଂଘ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ଦୁଇ ପକ୍ଷକୁ ସଂୟମ ରଖିବା ଓ ସମସ୍ୟାକୁ କୂଟନୀତିକ ଉପାୟରେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି।
କେତେକ ଦେଶ ମଧ୍ୟପୂର୍ବରେ ଯୁଦ୍ଧ ବଢ଼ିବାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ଭବିଷ୍ୟତ ପରିସ୍ଥିତି
ଯଦି ମଧ୍ୟପୂର୍ବରେ ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଥାଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ଉର୍ଜା ବଜାରରେ ଗଭୀର ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିବା ସହିତ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ମଧ୍ୟ ଚାପରେ ପଡ଼ିପାରେ। ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ସାଉଦି ଆରବ, ଇରାକ, ୟୁଏଇ ଓ କୁଏତ ଭଳି ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ଵ ତୈଳ ଯୋଗାଣର ପ୍ରମୁଖ ମାର୍ଗ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଇରାନ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି। ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଇ କୌଣସି ତୈଳବାହି ଜାହାଜ ଯାତାୟାତ କରୁନାହିଁ। ତୈଳ ପରିବହନ ବନ୍ଦ ରହିଥିବା କାରଣରୁ ଉପସାଗରୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟ ଏହି ସଂଘର୍ଷକୁ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ମଧ୍ୟପୂର୍ବରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ କେବଳ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁନାହିଁ; ଏହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଉର୍ଜା ବଜାର ଓ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି।
ଯଦି ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ ଯୋଗାଣରେ ଗଭୀର ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ସେଥିପାଇଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମୁଦାୟକୁ କୂଟନୀତିକ ଉପାୟରେ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଅଧ୍ୟାପକ, ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗ
ରାଜା ମଧୁସୂଦନ ଦେବ ଡ଼ିଗ୍ରୀ କଲେଜ, ପଟିଆ, ଭୁବନେଶ୍ଵର