ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ (ଗ୍ରାମୀଣ) ଅଧୀନରେ ଦେଶରେ ଚାଲୁଥିବା ମଳ ବର୍ଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା (ଏଫଏସଏମ) ର ବିଭିନ୍ନ ମଡେଲ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ଜଳ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଜାନୁଆରୀ ୬, ୨୦୨୬ରେ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲାମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ବୈଠକ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲା।
ଏହି ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଆଲୋଚନାରେ କେନ୍ଦ୍ର ଜଳଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରୀ ସି.ଆର. ପାଟିଲ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଜଳଶକ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଭି. ସୋମନ୍ନା, ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ପରିମଳ ବିଭାଗର ସଚିବ ଅଶୋକ କେ.କେ. ମୀନା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ (ଗ୍ରାମୀଣ)ର ମିଶନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ସିଂହ ଏଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଜିଲ୍ଲାପାଳ, ଜିଲ୍ଲା ପଞ୍ଚାୟତ ସିଇଓ, ପଞ୍ଚାୟତ ପ୍ରତିନିଧି, ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସଦସ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଏହି ଆଲୋଚନାର ମୂଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଫଳ ଓ ବିସ୍ତାରଯୋଗ୍ୟ ଏଫଏସଏମ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା। ଏହା ସହ ସମଗ୍ର ପରିମଳ ମୂଲ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ରାଜ୍ୟ, କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଜିଲ୍ଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ମଜବୁତ କରିବା ଏବଂ ଶୌଚାଳୟ ନିର୍ମାଣ ସହ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରିବା।
ଏହି ଅବସରରେ ଗୁଜରାଟ, ସିକିମ୍, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଓଡ଼ିଶା, ଲଦାଖ ଓ ତ୍ରିପୁରାର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ବାଣ୍ଟିବା ସହ ମଡେଲ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏଥିରେ ଇନ୍-ସିଟୁ ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ, ସାମୁଦାୟିକ ସମାଧାନ, ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ପଞ୍ଚାୟତ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପରିଚାଳନା ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ମଳ ବର୍ଜ୍ୟ ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଏବଂ ଏଫଏସଏମ ପାଇଁ ସହର–ଗ୍ରାମ ସଂଯୋଗ ଭଳି ବିଷୟ ସାମିଲ ଥିଲା। ବିଶୋଧିତ ମଳ ବର୍ଜ୍ୟ ଓ ବର୍ଜ୍ୟଜଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ସଂଗ୍ରହ, ପରିବହନ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ପୁନଃବ୍ୟବହାର କରିବା ପ୍ରୟାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। କେତେକ ମଡେଲ୍ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସହିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସ୍ତରରେ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
ଏହି ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅନେକ ଅଭିନବ ଓ ବିସ୍ତାରଯୋଗ୍ୟ ଏଫଏସଏମ ମଡେଲ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାରେ କିନ୍ନର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପରିଚାଳିତ ଏକ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଳ ବର୍ଜ୍ୟ ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ସଫଳ ପରିଚାଳନା କରୁଛି। ଏହି ମଡେଲ୍ ପରିମଳ ସେବାକୁ ସମାବେଶୀ ଓ ସ୍ଥାୟୀ କରିବା ସହ କିନ୍ନର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବିକା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହା ସାମାଜିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଓ ଅବହେଳିତ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ଭିତ୍ତିକ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏଫଏସଏମ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ଗୁଜରାଟର ଡାଙ୍ଗ ଜିଲ୍ଲାର ଦୁର୍ଗମ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦ୍ୱୈତ-ପିଟ୍ ପାଇଖାନାର ବ୍ୟାପକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ; ସିକିମର ମାଙ୍ଗାନ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକକ-ପିଟ୍ ପାଇଖାନାକୁ ଦ୍ୱୈତ-ପିଟ୍ ପାଇଖାନାରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରୟାସ, ଦୂରଦୂରାନ୍ତ, ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଏଫଏସଏମ ଅନୁପାଳନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା; ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଇନ୍ଦୋର ଜିଲ୍ଲାର କାଲିବିଲୋଡ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାମୀଣ ଫଏସଟିବି (ପରିଶୋଧିତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ ପ୍ଲାଣ୍ଟ), ଯେଉଁଠାରେ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଏକ ଏମଆରଏଫ ସହିତ ବିଶୋଧିତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳରେ ମାଛ ଚାଷ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଅଭିନବ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉଛି; କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଦକ୍ଷିଣ କନ୍ନଡ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ କ୍ଲଷ୍ଟର-ଆଧାରିତ ଫଏସଟିବି ମଡେଲ, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀର ଦୃଢ଼ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସହିତ; ଲଦାଖର ଲେହ ଜିଲ୍ଲାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା, ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ଉଚ୍ଚତାପସ୍ଥିତିରେ ଇକୋସାନ ଶୌଚାଳୟ ନିର୍ମାଣ; ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାର ଗୋମତି ଜିଲ୍ଲାରେ ସାର୍ବଜନୀନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସାମୁଦାୟିକ ସମାବେଶ ଏବଂ ମେଳା ପାଇଁ ମୋବାଇଲ୍ ବାୟୋ-ଶୌଚାଳୟ ନିୟୋଜିତ, ଯାହା ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ, ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ନେତୃତ୍ୱରେ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି।
ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରୁଥିବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଦସ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଜଳଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରୀ ସି.ଆର. ପାଟିଲଙ୍କ ସହ ନିଜ ଅଭିଜ୍ଞତା ବାଣ୍ଟିଥିଲେ। ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ଆଲୋଚନାକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ବାଣ୍ଟିବା ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ ଏବଂ ଉତ୍ସାହୀ ଅନୁଭବ କରାଇଥିଲା।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ଅଭିଯାନରେ ଯୋଗଦାନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଆୟ ଏବଂ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅଭିନବ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିବା ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନଙ୍କୁ ଜଳଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରୀ ସି.ଆର. ପାଟିଲ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ, ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ କଷ୍ଟକର ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ କଷ୍ଟକର ପରିସ୍ଥିତି ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ଆଣିପାରେ। ସେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ ଯେ ଏଫଏସଏମ ସ୍ଥାୟୀ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିମଳର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଗ ଏବଂ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିମଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସହିତ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ସେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ ଯେ ଜନସମୁଦାୟର ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ପଞ୍ଚାୟତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରସଙ୍ଗ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଆବଶ୍ୟକତା-ଆଧାରିତ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଗ୍ରହଣ ଏଫଏସଏମ ସମାଧାନଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀଯୋଗ୍ୟ, ସମାବେଶୀ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସାରା ଦେଶରେ ସ୍ବଚ୍ଛତାର ଆନ୍ଦୋଳନ ଅଭୁତପୂର୍ବ ପ୍ରସାର ହାସଲ କରିଛି, ଯାହାକି ଦେଶର କୋଣଅନୁକୋଣରେ ସ୍ବଚ୍ଛତା ଓ ଜନଭାଗିଦାରୀ ଲାଗି ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ବାର୍ତ୍ତାର ପ୍ରସାର କରୁଛି ।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ-ଗ୍ରାମୀଣ ଅଧୀନରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତରେ ଏଫଏସଏମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରାଯିବ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏହାର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦୋହରାଇଛି। ଏହା ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ନବସୃଜନଶୀଳ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକର ବୈଷୟିକ ସହାୟତା, କ୍ଷମତା ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯିବ।