ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସଶକ୍ତୀକରଣ ବିଭାଗ (ଡିଓଏସ୍ଜେଇ) ଆଜି ଗତ ୧୨ ବର୍ଷର ଐତିହାସିକ ସଫଳତାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ଏକ ବ୍ୟାପକ ସମୀକ୍ଷା ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଏଥିରେ ମୌଳିକ କଲ୍ୟାଣରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଶକ୍ତୀକରଣ ଦିଗରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଡିଜିଟାଲ୍ ପଦକ୍ଷେପ, ଦୃଢ଼ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ ଜୀବିକା ସୁଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ, ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ୨୦୧୪ ପରଠାରୁ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ୧୧ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ, ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡର ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଅବହେଳିତ ସମୁଦାୟର ଜୀବନକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।
ଡିଜିଟାଲ୍ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାରେ ବିପ୍ଳବ ଆଣିବା, ଏକ ବହୁ-ସ୍ତରୀୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶିକ୍ଷାଗତ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ୨୦୨୧-୨୨ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରୁ ଆଧାର-ସିଡ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ହସ୍ତାନ୍ତର (ଡିବିଟି) ମଡେଲକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅର୍ଥ ଅପଚୟ ଏବଂ ସଂସ୍ଥାଗତ ବିଳମ୍ବକୁ ଦୂର କରିଛି। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ‘ମାଟ୍ରିକ୍-ପରବର୍ତ୍ତୀ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି ଯୋଜନା’ ଅଧୀନରେ ୪୬,୫୮୧.୫୪ କୋଟି ଟଙ୍କା ବିନିଯୋଗ କରାଯାଇ ୬.୧୨ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ସେହିପରି, ‘ପ୍ରି-ମାଟ୍ରିକ୍ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି ଯୋଜନା’ ଅଧୀନରେ ୪,୮୯୩.୦୩ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରାଯାଇ ୨.୯୯ କୋଟି ଅସହାୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି। ‘ପିଏମ୍-ଯଶସ୍ୱୀ ଯୋଜନା’ ଅଧୀନରେ, ଓବିସି, ଇବିସି ଏବଂ ଡିଏନ୍ଟି ବର୍ଗର ୧,୦୬୯ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ଆବାସିକ ଛାତ୍ରାବାସ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ପ୍ରିମିୟର ସ୍କୁଲ ପ୍ଲେସମେଣ୍ଟ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଏଥିପାଇଁ ମୋଟ ୧୫,୫୫୫.୫୩ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟ କରାଯାଇଛି।
ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଁ ସୁଦୃଢ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଐତିହାସିକ ସଂସ୍ଥାଗତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଛି। କଠୋର ନ୍ୟାୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ, ଏସ୍ସି/ଏସ୍ଟି (ଅତ୍ୟାଚାର ନିବାରଣ) ଆଇନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଶେଷ ଅଦାଲତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି, ପୀଡିତଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଢାଞ୍ଚା ଗଠନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣ ରାଶି ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। ୨୦୧୪ ମସିହାଠାରୁ ୫,୦୧୨.୧୭ କୋଟି ଟଙ୍କା ଜାରି କରାଯାଇଛି, ଏଥିରେ ୭.୨୬ ଲକ୍ଷ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଜାତୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ‘ନିଶା ମୁକ୍ତ ଭାରତ ଅଭିଯାନ’ (ଏନ୍ଏମ୍ବିଏ) ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଜନସଚେତନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ଡ୍ୟାସବୋର୍ଡର ସହଯୋଗରେ ୯.୫୬ କୋଟି ଯୁବବର୍ଗଙ୍କ ସମେତ ୨୬.୨୮ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ନାଗରିକଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହି ଅଭିଯାନ ପହଞ୍ଚିଛି।
ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଏବଂ ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯତ୍ନ ଓ ସହାୟତା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଅଟଳ ବୟୋ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଯୋଜନା (AVYAY) ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକଙ୍କ ସେବା ଦାନଧର୍ମରୁ ବାହାରି ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗତ ଅଧିକାରରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ‘ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବୟୋଶ୍ରୀ ଶିବିର’ ମାଧ୍ୟମରେ ୮.୫୩ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ୪୬.୩୨ ଲକ୍ଷ ମାଗଣା ସହାୟକ ଜୀବନଯାପନ ଉପକରଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ସେହିପରି ଜାତୀୟ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ “ଏଲ୍ଡରଲାଇନ୍” (୧୪୫୬୭) ସଫଳତାର ସହ ୨୯ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ କଲ୍’ର ସମାଧାନ କରିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଅଗ୍ରଣୀ ସ୍ମାଇଲ୍ (SMILE) ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଏକୀକୃତ ଜାତୀୟ ପୋର୍ଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ୩୩,୧୮୯ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଜାରି କରାଯାଇଛି। କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ‘ଗରିମା ଗୃହ’ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ମାନ ଭାରତ (ପିଏମ୍-ଜେଏଓ୍ୱାଇ) ଯୋଜନାରେ ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରମାଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି।
ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିମୂଳକ ଉଦ୍ୟୋଗ ଓ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରି ଆର୍ଥିକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଉଦ୍ୟମ ପୁଞ୍ଜି ପାଣ୍ଠି (VCF-SC) ଏବଂ ପଛୁଆ ବର୍ଗ ଉଦ୍ୟମ ପୁଞ୍ଜି ପାଣ୍ଠି (VCF-BC) ଅଧୀନରେ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ୭୫୦ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହା ସହିତ, ନମସ୍ତେ (NAMASTE) ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ, ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ହାତରେ ନର୍ଦ୍ଦମା ସଫେଇ ପ୍ରଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ସଫେଇକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ୨,୩୮୩.୦୬ କୋଟି ଟଙ୍କାର ରିହାତି ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ୩.୪୨ ଲକ୍ଷ ପରିମଳ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି।