ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଭିତରେ ସବୁକିଛି ଠିକ୍ ଚାଲିଛି ତ? ଭୋଟର ତାଲିକା, ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଆଇଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନେଇ ଉଠିଛି ଏକାଧିକ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ। ସୂଚନା ଅଧିକାର ଆଇନ (RTI) ଅଧୀନରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ଦଲିଲ ଅନୁସାରେ, ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (ECI)ର ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଡକ୍ଟର ସୁଖବୀର ସିଂହ ସାନ୍ଧୁ ଓ ଡକ୍ଟର ବିବେକ ଯୋଶୀ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀକୁ ନେଇ କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବଙ୍କ ନିକଟରେ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିଲେ।
ଏହି ଅଧିକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ବରିଷ୍ଠ ଉପ-ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ମନୀଷ ଗର୍ଗ। କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନରେ ଏକପାଖିଆ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପ୍ରଶାସନିକ ଫାଇଲ୍ରେ ପ୍ରବେଶକୁ ନେଇ ଅଭିଯୋଗ ଏବଂ ଭୋଟର ତାଲିକା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଇଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ତଦାରଖ ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବେ ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ। ତେବେ ଏହି ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲା? କାହିଁକି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସିଧାସଳଖ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କଲେନି? RTIରୁ ମିଳିଥିବା ଦଲିଲ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।
ଦଲିଲ ଅନୁସାରେ, ୨୯ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ରେ ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବ ଟି.ଭି. ସୋମନାଥନଙ୍କୁ ପୃଥକ ପୃଥକ ଚିଠି ଲେଖିଥିଲେ। ମନୀଷ ଗର୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାରି କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ସଂଶୋଧନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ନେଇ ସେମାନେ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି।
ଅଭିଯୋଗ ଅନୁଯାୟୀ, କମିଶନ କିମ୍ବା ସମ୍ପୃକ୍ତ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହ ପୂର୍ବ ଆଲୋଚନା ନକରି କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା କେବଳ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ; ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା ଭିତରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛି।
ଏହି ବିବାଦର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଦିଗ ହେଉଛି ଭୋଟର ତାଲିକା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଇଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ତଦାରଖ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ଆପତ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ଉଦ୍ବେଗ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ସୂଚନା ରହିଛି। ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦାୟିତ୍ୱ କାହା ପାଖରେ ରହିବ, ନିଷ୍ପତ୍ତି କିପରି ନିଆଯିବ ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ତଥ୍ୟର ତଦାରଖ କିପରି ହେବ, ତାହା ନେଇ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ତେବେ ଏହି ଅଭିଯୋଗରୁ ଭୋଟର ତଥ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନିୟମିତତା ହୋଇଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉନାହିଁ। ଆଇଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ତଦାରଖକୁ ନେଇ ଉଠିଥିବା ଚିନ୍ତାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦଲିଲ ଓ ତଦନ୍ତରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଡକ୍ଟର ବିବେକ ଯୋଶୀ ନିଜ ଚିଠିରେ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଯୋଗ ଉଠାଇଥିବା କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରଶାସନ ବିଭାଗ ସହ ଜଡ଼ିତ କିଛି ଫାଇଲ୍ ମାଗିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କୁ ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ମିଳିନଥିବା ଅଭିଯୋଗ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଡକ୍ଟର ସୁଖବୀର ସିଂହ ସାନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ମନୀଷ ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅବଗତ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇଥିବା ଦାବି କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ ପ୍ରଶାସନିକ ସମନ୍ୱୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଭିଯୋଗ ଓ ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିବା ଜରୁରୀ।
ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ଚିଠି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବ ଟି.ଭି. ସୋମନାଥନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। କିନ୍ତୁ କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବାଳୟ ଏହି ବିବାଦରେ ସିଧାସଳଖ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନକରିବାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ନେଇଥିବା RTI ଦଲିଲରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିବା କୁହାଯାଉଛି।
ଏହା ପଛରେ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ସାମ୍ବିଧାନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା। ଚିଠିଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କମିଶନଙ୍କ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଯୋଗାଯୋଗ ନହୋଇ ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଲେଖାଯାଇଥିବାରୁ ସରକାରଙ୍କ ସିଧାସଳଖ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଉଚିତ ହେବ କି ନାହିଁ, ସେନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା। କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବାଳୟ ଚିଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସ୍ୱୀକାର କରିବା ସହ ଏହାର ନକଲ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟକୁ ପଠାଇଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଛି।
ଉପଲବ୍ଧ ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗଷ୍ଟ ୫, ୨୦୨୬ରେ କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବାଳୟ ଏହି ଚିଠିଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇଥିଲା। ମନୀଷ ଗର୍ଗଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଉଠିଥିଲା। ଏବେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଯାଞ୍ଚ ହେବ କି? କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାଞ୍ଚ ହେବ କି? ଏବଂ ଅଭିଯୋଗରେ ତଥ୍ୟ ଥିଲେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବ କି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ହେଉଛି ଦେଶର ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନାର ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା। ତେଣୁ ଏହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରଶାସନ, ଭୋଟର ତାଲିକାର ସଠିକତା ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ସହ ଜଡ଼ିତ ଯେକୌଣସି ବିବାଦର ରାଜନୈତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ, ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ କମିଶନର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ନେଇ ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଏପରି ଦଲିଲ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ସଂସ୍ଥାର ଜବାବଦେହିତା ଉପରେ ନୂଆ ଆଲୋଚନା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ତଥ୍ୟ ହେଉଛି ଅଧିକାରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ଆପତ୍ତି ଏବଂ ତାହା ଉପରେ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା। ଏବେ ନଜର ରହିବ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ। ଅଭିଯୋଗର ନିରପେକ୍ଷ ଯାଞ୍ଚ ହେବ କି, ନା ଏହି ବିବାଦ ପ୍ରଶାସନିକ ଫାଇଲ୍ରେ ସୀମିତ ରହିଯିବ? ଏହା ହିଁ ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ।