ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଜନଜାତି ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ନୌସ୍ଥିତ ସିଏସଆଇଆର-ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (ସିଏସଆଇଆର-ଏନବିଆରଆଇ)ର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ‘ଭାରତର ଜନଜାତି ବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାୟୀ ଜନଜାତି ଜୀବିକା ପାଇଁ ସମନ୍ୱିତ ସଂରକ୍ଷଣ, କୃଷି-ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଜୈବ ସମ୍ପଦ ଉଦ୍ୟୋଗ ବିକାଶ’ ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରକଳ୍ପର ଶୁଭାରମ୍ଭ ୧୨ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ କୋରାପୁଟସ୍ଥିତ ଓଡ଼ିଶା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ କରାଯାଇଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଭାରତର ୧୩ଟ ରାଜ୍ୟ ତଥା କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚିହ୍ନିତ ୧୬ଟି ଆଦିବାସୀ ହଟସ୍ପଟରେ ନିରନ୍ତର ଆଦିବାସୀ ଜୀବିକା ପାଇଁ ସମନ୍ୱିତ ସଂରକ୍ଷଣ, କୃଷି-ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଜୈବ-ସମ୍ବଳ ଉଦ୍ୟୋଗ ବିକାଶ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ।
ଉଦ୍ଘାଟନୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଜନଜାତି ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଅତିରିକ୍ତ ସଚିବ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀ, ଓଡ଼ିଶା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ମାନ୍ୟବର କୁଳପତି ଡ. ଅଜିତ କୁମାର କୁମାର ଶାସନୀ, ସିଏସଆଇଆର-ଏନବିଆରଆଇ, ଲକ୍ଷ୍ନୌର ମୁଖ୍ୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ପ୍ରକଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଗବେଷକ ଡ. ଶରଦ କୁମାର ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ, କୋରାପୁଟ ଆଇଟିଡିଏର ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରଶାସକ ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ନେହପ୍ରଭା ମାଝୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଆଇସିଏମଆର-ଜାତୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ବୈଜ୍ଞାନିକ, ବିଭିନ୍ନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିନିଧି, ଅଧ୍ୟାପକ ତଥା ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଏହି ତିନି ବର୍ଷିଆ ପଦକ୍ଷେପର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳର ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜୈବ-ସମ୍ବଳର ଉପଯୋଗ କରି ଏଠାର ସମୃଦ୍ଧ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଜୈବବିବିଧତାର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ଜୀବିକା ଏବଂ ଉଦ୍ୟୋଗର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ଯେଉଁ ୧୬ଟି ମନୋନୀତ ଆଦିବାସୀ ହଟସ୍ପଟକୁ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଆଲ୍ଲୁରୀ ସୀତାରାମ ରାଜୁ, ଆସାମର କୋକ୍ରାଝର, ଛତିଶଗଡ଼ର ନାରାୟଣପୁର, ଗୁଜରାଟର ନଭସାରୀ, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ପୂର୍ବ ସିଂହଭୂମ, କର୍ଣ୍ଣାଟକର କୋଡାଗୁ, କେରଳର ୱାୟାନାଡ, ଲଦାଖର କାର୍ଗିଲ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅନୁପପୁର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଗଡ଼ଚିରୋଲି ଓ ନାସିକ, ଓଡ଼ିଶାର କନ୍ଧମାଳ, ବଲାଙ୍ଗୀର ଓ କୋରାପୁଟ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ସୋନଭଦ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଧାରଚୁଲା।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧୀନରେ ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୨୦୦-୩୦୦ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଜାତିର ରେକର୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ ୩୦-୪୦ ପ୍ରକାରର ବିରଳ, ବିପନ୍ନ ଏବଂ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ବୈଜ୍ଞାନିକ ବଂଶବୃଦ୍ଧି, ୧୬ଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ନର୍ସରୀ ଏବଂ ୧୬ଟି ବିହନ ବ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ଥାପନ, ଏବଂ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଚାଷ ତଥା ଜୈବ-ସମ୍ବଳ ଭିତ୍ତିକ ଉଦ୍ୟୋଗ ପାଇଁ ଗୋଷ୍ଠୀ-ସ୍ତରୀୟ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ପ୍ରଭୃତି ପଦକ୍ଷେପ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ସଂରକ୍ଷଣ, ବଂଶବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ଚାଷକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ପାଇଁ ୪୦,୦୦୦-୫୦,୦୦୦ ଉନ୍ନତମାନର ଚାରା ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନର ଅଂଶ ସ୍ୱରୂପ, ସିଏସଆଇଆର-ଏନବିଆରଆଇ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ ସମୟରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସୋନଭଦ୍ର ଜିଲ୍ଲାରେ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିସାରିଛି। ଏଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ଦଳ ୧୨ଟି ଗ୍ରାମର ୧୪୬ ଜଣ ଆଦିବାସୀ ଜ୍ଞାନ ଧାରକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପାରମ୍ପରିକ ଔଷଧୀୟ ପଦ୍ଧତିର ଦସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରାୟ ୨୦୦ଟି ଔଷଧୀୟ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଭିଦ ନମୁନାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ମୋଟ ୯୭ଟି କ୍ଷେତ୍ର ନମ୍ବର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ସିଏସଆଇଆର-ଏନବିଆରଆଇ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଦ୍ୟାନରେ ଜର୍ମପ୍ଲାଜମ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ୨୫ଟି ଜୀବନ୍ତ ଅର୍କିଡ୍ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଛି।
ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, କୃଷି ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର, ବନ ଧନ ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର, ରାଜ୍ୟ ଜନଜାତି କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ସୁଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି। ସଂରକ୍ଷଣ, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ, ଚାଷ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବିକାଶରେ ଆଦିବାସୀ କୃଷକ, ପାରମ୍ପରିକ ବୈଦ୍ୟ, ମହିଳା ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା ଉପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବ।
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ “ଆଦିବାସୀ ଜ୍ଞାନରୁ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ” ଶୀର୍ଷକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଷୟିକ ଅଧିବେଶନ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ସମ୍ବଳକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗରେ ପରିଣତ କରିବା ବିଷୟରେ ବିଚାରବିମର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ଅଂଶୀଦାରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଆଦିବାସୀ କୃଷକ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଧାରକମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ଏବଂ କୋରାପୁଟ ଆଦିବାସୀ ହଟସ୍ପଟକୁ କ୍ଷେତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି।
ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ଅନୁକରଣୀୟ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ମଡେଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି ଯାହା ଜୈବବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା, ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ-ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଉଦ୍ୟୋଗ ବିକାଶକୁ ସମନ୍ୱିତ କରେ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଭାରତର ଜୈବିକ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଐତିହ୍ୟର ସଂରକ୍ଷକ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବା ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ଥାନୀୟ ଜୈବ-ସମ୍ବଳରୁ ସ୍ଥାୟୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ଲାଭ ପାଇବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଇଛି।