ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ସହରୀ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଣ୍ଠି (ୟୁସିଏଫ)କୁ ମଞ୍ଜୁର କରିଛନ୍ତି। ଏହା ମୋଟ 1 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବ। ପ୍ରକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ସର୍ବନିମ୍ନ 50 ପ୍ରତିଶତ ବଜାରରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲେ ପ୍ରକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର 25 ପ୍ରତିଶତ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯିବ। ଏହି ପାଣ୍ଠି ଜରିଆରେ ଆଗାମୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ମୋଟ 4 ଲକ୍ଷ କୋଟି ନିବେଶ କରାଯିବ ଯାହାକି ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳ ବିକାଶ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ। ଏହା ଅନୁଦାନ-ଆଧାରିତ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରୁ ବଜାର ଆଧାରିତ, ସଂସ୍କାର-ମୁଖୀ ଏବଂ ପରିଣାମ ଅଭିମୁଖୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିର୍ମାଣରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ।
ସହରାଞ୍ଚଳ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଣ୍ଠି ଉଚ୍ଚମାନର ସହରାଞ୍ଚଳ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବଜାର ଅର୍ଥ, ଘରୋଇ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଏବଂ ନାଗରିକ-କୈନ୍ଦ୍ରିକ ସଂସ୍କାରକୁ ଉପଯୋଗ କରିବ। ଏହି ପାଣ୍ଠିର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି, ସ୍ଥିର, ଉତ୍ପାଦକ, ସମାବେଶୀ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ-ପ୍ରତିରୋଧୀ ସହର ନିର୍ମାଣ କରିବା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ପ୍ରମୁଖ ବାହକ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିବ।
ଏହି ପାଣ୍ଠି 2025-26 ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରୁ 2030-31 ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ଏବଂ 2033-34 ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାକୁ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରାଯିବ। ଏହା ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ବିକାଶର କେନ୍ଦ୍ର କରିବା ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକର ସୃଜନଶୀଳ ପୁନର୍ବିକାଶ ଏବଂ ଜଳ ଓ ପରିମଳ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ 2025-26 ବଜେଟରେ ଘୋଷିତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ।
ସହରାଞ୍ଚଳ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଣ୍ଠିର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ:
- ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଣ୍ଠିର ଅତି କମରେ 50 ପ୍ରତିଶତ ବଜାର ଉତ୍ସରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଥିରେ ପୌର ବଣ୍ଡ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ଏବଂ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ସହଭାଗୀତା (ପିପିପି) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ରାଜ୍ୟ, କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ, ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।
- ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଚୟନ କରାଯିବ, ଯାହା ଉଚ୍ଚ-ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସଂସ୍କାର-ମୁଖୀ ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବ।
- ସହରାଞ୍ଚଳ ଶାସନ, ବଜାର ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ଯୋଜନାର ସଂସ୍କାର ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବ।
- ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବିପଦ ସହଭାଗୀତା ଢାଞ୍ଚା ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନ ମାନଦଣ୍ଡର ମାନକୀକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯିବ।
- 5,000 କୋଟି ଟଙ୍କାର ଏକ ସମର୍ପିତ ପାଣ୍ଠି 4,223 ସହରଗୁଡ଼ିକର ଋଣଯୋଗ୍ୟତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ସହରଗୁଡ଼ିକ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବଜାର ଆର୍ଥିକ ସୁବିଧା ପାଇଛନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
- ସହରୀ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା।
ଛୋଟ ସହର ପାଇଁ ଋଣ ପରିଶୋଧ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି:
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଏବଂ ପାହାଡିଆ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ସହର/ସହରୀ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା (ୟୁଏଲବି) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଛୋଟ ୟୁଏଲବି (100,000ରୁ କମ ଜନସଂଖ୍ୟା) ପାଇଁ ବଜାର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଥର 5,000 କୋଟି ଟଙ୍କାର ଋଣ ପରିଶୋଧ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଯୋଜନାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଯୋଜନାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ଋଣ ପାଇଁ 7 କୋଟି ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ଋଣ ପରିମାଣର 70 ପ୍ରତିଶତ (ଯାହା କମ୍) କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରିବ। ପ୍ରଥମ ଋଣର ସଫଳ ପରିଶୋଧ ପରେ 7 କୋଟି ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ଋଣ ପରିମାଣର 50 ପ୍ରତିଶତ (ଯାହା କମ୍) କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ। ଏହା ସର୍ବନିମ୍ନ 20 କୋଟି ଟଙ୍କା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ 28 କୋଟି ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ସମର୍ଥନ କରିବ।
ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ–ଆଧାରିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଚୟନ:
ଏହି ପାଣ୍ଠି ଅଧୀନରେ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ-ଆଧାରିତ ଢାଞ୍ଚା ମାଧ୍ୟମରେ ଚୟନ କରାଯିବ। ଏଥିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ପ୍ରଭାବ, ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଏବଂ ସଂସ୍କାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପାଣ୍ଠି ଆବଣ୍ଟନ ସଂସ୍କାର, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପରିଭାଷିତ ଫଳାଫଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବ। ଆହୁରି, ପାଣ୍ଠି ପରିପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ସଂସ୍କାରର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଏକ ପୂର୍ବ ଆବଶ୍ୟକତା ହେବ। ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଏକକ ଡିଜିଟାଲ୍ ପୋର୍ଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ସଂସ୍କାରର କାଗଜବିହୀନ ତଦାରଖକୁ ସହଜ କରାଯିବ।
ପ୍ରକଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ର:
- ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ସହର, ସହରାଞ୍ଚଳର ଚିହ୍ନଟ, ପ୍ରମୁଖ ଆର୍ଥିକ କେନ୍ଦ୍ର, ସମନ୍ୱିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଆର୍ଥିକ ଓ ପରିବହନ ଯୋଜନା, ସବୁଜ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ-ସବୁଜ କ୍ଷେତ୍ରର ବିକାଶ, ପରିବହନ ଓ ଆର୍ଥିକ କରିଡର ବିକାଶ, ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଦି ସାମିଲ କରାଯାଇଛି;
- ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୃଜନଶୀଳ ପୁନଃବିକାଶ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟବସାୟିକ ଜିଲ୍ଲା ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃନିର୍ମାଣ, ବ୍ରାଉନଫିଲ୍ଡ ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ପରିବହନ-ମୁଖୀ ବିକାଶ, ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଜଳବାୟୁ ସ୍ଥିରତା, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଓ ପାହାଡିଆ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଭିଡ଼ ହ୍ରାସ; ଏବଂ
- ଜଳ ଏବଂ ପରିମଳ, ଯେଉଁଥିରେ ଜଳ ଯୋଗାଣ, ସ୍ୱେରେଜ ଏବଂ ବର୍ଷା ଜଳ ପ୍ରଣାଳୀର ଉନ୍ନତି, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ-ସହରାଞ୍ଚଳ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଜଳ ଗ୍ରୀଡ୍, ଏବଂ ସମନ୍ୱିତ କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା, ପରିମଳ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପୁରୁଣା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପରିଚାଳନା ସମେତ ଉନ୍ନତିକରଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ:
ଏହି ପାଣ୍ଠିରେ ନିମ୍ନ ସହରଗୁଡ଼ିକ ସାମିଲ:
- 10 ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ସମସ୍ତ ସହର (2025 ଆକଳନ);
- ଉପରୋକ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ରାଜଧାନୀ; ଏବଂ
- 10 ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଶିଳ୍ପ ସହର।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ପାହାଡିଆ ରାଜ୍ୟ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ 1,00,000 ରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ଛୋଟ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା (ୟୁଏଲବି) ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ୟୁଏଲବି ଋଣ ପରିଶୋଧ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ସହାୟତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ। ନୀତିଗତ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ସହର ୟୁସିଏଫ ଅଧୀନରେ ରହିବ।
ସଂସ୍କାର–ଆଧାରିତ ଆର୍ଥିକ ଢାଞ୍ଚା:
ସହରୀ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଣ୍ଠି ଅଧୀନରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅର୍ଥରାଶି ଏକ ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ଏଜେଣ୍ଡା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:
ଶାସନ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ସଂସ୍କାର;
- କ୍ରେଡିଟ୍ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବଜାର ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍କାର;
- ଉନ୍ନତ ସେବା ବିତରଣ ଏବଂ ଉପଯୋଗୀତା ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସଂସ୍କାର;
- ପରିବହନ-ମୁଖୀ ବିକାଶ ଏବଂ ସବୁଜ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସମେତ ସହରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କାର; ଏବଂ
- ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଧାରିତ ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସୁପରିଭାଷିତ ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ସୂଚକ (କେପିଆଇ), ତୃତୀୟ-ପକ୍ଷ ଯାଞ୍ଚ, ଏବଂ ଜାରି ରହିଥିବା ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ପରିଣାମ ଦିଗଦର୍ଶନ:
ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଆର୍ଥିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଆଧାର କରି କରାଯିବ । ଏଥିରେ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହ, ଘରୋଇ ନିବେଶ, ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଉନ୍ନତ ସୁରକ୍ଷା, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ, ସେବା ସମାନତା ଏବଂ ପରିମଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ସହରାଞ୍ଚଳ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଣ୍ଠି ବଡ଼ ପରିମାଣର ଘରୋଇ ନିବେଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବ, ସହରାଞ୍ଚଳ ଶାସନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବ ଏବଂ ଜାତୀୟ ବିକାଶ ପ୍ରାଥମିକତା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।