କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ଏବଂ ସମବାୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ୨୦୨୭ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଚାରୋଟି ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣ ସହ ମାସ୍କଟ୍ – “ପ୍ରଗତି” (ମହିଳା) ଏବଂ “ବିକାଶ” (ପୁରୁଷ) ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି। ସେଣ୍ଟର ଫର ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ ଅଫ୍ ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ (ସି-ଡିଏସି) ସାରା ଦେଶରେ ଗଣନା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ବିକଶିତ କରିଛି। ଏହି ଅବସରରେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ସଚିବ ଏବଂ ଭାରତର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲ ତଥା ଜନଗଣନା କମିଶନରଙ୍କ ସମେତ ଅନେକ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଜୁନ୍ ୧୬, ୨୦୨୫ରେ ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ ପାଇଁ ଏକ ଗେଜେଟ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଜନଗଣନା ପ୍ରୟାସ। ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, ଜନଗଣନା ଡିଜିଟାଲ୍ ଭାବରେ କରାଯିବ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, ସ୍ୱୟଂ-ଗଣନାର ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି।
ମାସ୍କଟ “ପ୍ରଗତି” ଏବଂ “ବିକାଶ”
“ପ୍ରଗତି” (ମହିଳା ଗଣନାକାରୀ) ଏବଂ “ବିକାଶ” (ପୁରୁଷ ଗଣନାକାରୀ) ମାସ୍କଟକୁ ଜନଗଣନା-୨୦୨୭ର ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମ୍ପର୍କଯୁକ୍ତ ଚେହେରା ଭାବେ ଉନ୍ମୋଚନ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୪୭ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଭାରତକୁ ଏକ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବାର ସଂକଳ୍ପକୁ ପୂରଣ କରିବାରେ ମହିଳା ଏବଂ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ପ୍ରତୀକ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାସ୍କଟ୍। ଏହି ମାସ୍କଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ, ୨୦୨୭ ଜନଗଣନା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ବାର୍ତ୍ତା ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅନୁକୂଳ ଢଙ୍ଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।
ଚାରୋଟି ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣ
୨୦୨୭ ଜନଗଣନା ଡିଜିଟାଲ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରି କରାଯାଇଥିବା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଜନଗଣନା ହେବ। କେନ୍ଦ୍ରଗୃହମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଚାରୋଟି ଡିଜିଟାଲ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ହେଉଛି:
୧ ହାଉସଲିସ୍ଟିଂ ବ୍ଲକ୍ କ୍ରିଏଟର୍ (ଏଚ୍.ଏଲ୍.ବି.ସି.) ୱେବ୍ ଆପ୍ଲିକେସନ୍: ଏକ ୱେବ୍-ମ୍ୟାପ୍ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ଯାହା ଦାୟିତ୍ବରେ ଥିବା ଅଫିସରମାନଙ୍କୁ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଡିଜିଟାଲ୍ ଭାବରେ ଘର ତାଲିକା ବ୍ଲକ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ, ଯାହା ସାରା ଦେଶରେ ମାନକ ଭୌଗୋଳିକ କଭରେଜ୍ ନିଶ୍ଚିତ କରେ ।
୨ ଏଚ.ଏଲ.ଓ. ମୋବାଇଲ ଆପ୍ଲିକେସନ: ଗଣନାକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ତାଲିକା ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଅପଲୋଡ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଫଲାଇନ ମୋବାଇଲ ଆପ୍ଲିକେସନ। କେବଳ ସି.ଏମ୍.ଏସ୍. ପୋର୍ଟାଲରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ଗଣନାକାରୀମାନେ ଏହି ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। ଏହି ଆପ୍ ପାରମ୍ପରିକ କାଗଜପତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମାପ୍ତ କରି ସିଧାସଳଖ ଫିଲ୍ଡ-ଟୁ-ସର୍ଭର ଡାଟା ଟ୍ରାନ୍ସମିଶନକୁ ସକ୍ଷମ କରେ । ସମସ୍ତ ଗୃହ ତାଲିକା ତଥ୍ୟ ଏହି ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ, ଯାହା କେବଳ ପଞ୍ଜୀକୃତ ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର ବ୍ୟବହାର କରି ପରିଚାଳିତ ହୋଇପାରିବ। ଏହି ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ୍ ଏବଂ ଆଇଓଏସ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସହିତ ସୁସଙ୍ଗତ ଏବଂ ଏହାକୁ ୧୬ଟି ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ପରିଚାଳିତ କରାଯାଇପାରିବ।
୩ ସ୍ୱ-ଗଣନା (ଏସ୍.ଇ.) ପୋର୍ଟାଲ: ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସ୍ୱ-ଗଣନାର ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଉଛି। ଏସଇ ପୋର୍ଟାଲ ହେଉଛି ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ୱେବ-ଆଧାରିତ ସୁବିଧା ଯାହା ଏକ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ତରଦାତାମାନଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଅନଲାଇନ୍ ସେମାନଙ୍କ ଘରୋଇ ସୂଚନା ଦାଖଲ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ । ସଫଳ ଭାବେ ଦାଖଲ କରିବା ପରେ, ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱ-ଗଣନା ପରିଚୟ ପତ୍ର (ଏସ୍.ଇ.ଆଇ.ଡି.) ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ଏହି ସ୍ୱୟଂ-ଗଣନା ପରିଚୟ ପତ୍ର (ଏସ୍.ଇ.ଆଇ.ଡି.) ଗଣନାକାରୀ ସହିତ ସେୟାର କରାଯିବ, ଯାହା ଆଧାରରେ ଗଣନାକାରୀ ସୂଚନାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବେ।
୪ ସେନ୍ସସ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ଆଣ୍ଡ ମନିଟରିଂ ସିଷ୍ଟମ୍ (ସି.ଏମ୍.ଏସ୍.) ପୋର୍ଟାଲ୍: ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରରେ ଜନଗଣନା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଜନା, ପରିଚାଳନା, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଏବଂ ତଦାରଖ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ ହୋଇଥିବା ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ, ୱେବ୍-ଆଧାରିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ। ଉପ-ଜିଲ୍ଲା, ଜିଲ୍ଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରର ଅଧିକାରୀମାନେ ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଡାସବୋର୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକୃତ ସମୟରେ ଗଣନାର ଅଗ୍ରଗତି, କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଟ୍ରାକ୍ କରିପାରିବେ।
ଜନଗଣନା-୨୦୨୭ ଅନୁଯାୟୀ, ଘରେ ଯାଇ ସୁରକ୍ଷିତ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଭରେଜ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବ। ଏଥିପାଇଁ ଜନଗଣନା-୨୦୨୭ ପାଇଁ ସାରା ଦେଶରେ ୩୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଗଣନାକାରୀ, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଗଣନା ଅଧିକାରୀ ନିୟୋଜିତ ହେବେ।
ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ନବସୃଜନ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ, ୨୦୨୭ ଜନଗଣନାକୁ ସଠିକ୍, ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ କରିବ।
ଜନଗଣନା-୨୦୨୭ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ
ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ଗୃହ ତାଲିକା ଏବଂ ଘର ଗଣନା (ଏଚ୍.ଏଲ୍.ଓ.)
ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଘରର ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଘରୋଇ ସୁବିଧା ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜନସାଂଖିକୀୟ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିବରଣୀ ରେକର୍ଡ କରାଯିବ।
ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ୭ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୬ ରେ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା। ଗୃହ ତାଲିକା ଏବଂ ଆବାସ ଗଣନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ୩୦ ଦିନିଆ କ୍ରମାଗତ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୬ ରୁ ୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ଘରକୁ ଘର ସର୍ଭେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବିକଳ୍ପ ୧୫ ଦିନିଆ ସ୍ୱ-ଗଣନା ଅବଧି ରହିବ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା (ପିଇ)
୨୦୨୭ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରାଯିବ। କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଲଦାଖ ଏବଂ ଜାମ୍ମୁ କାଶ୍ମୀର, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ବରଫାବୃତ ଅଣ-ସମକାଳିକ ଇଲାକା ପାଇଁ ଗଣନା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଜନଗଣନାରେ ଜାତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରାଯିବ।
ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ନିମନ୍ତେ ୨୦୨୭ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ସନ୍ଦର୍ଭ ତାରିଖ ୧ ମାର୍ଚ୍ଚ, ୨୦୨୭ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ହେବ। ଲଦାଖ ଏବଂ ତୁଷାର ଆଚ୍ଛାଦିତ ଅଣ-ସଙ୍କେତିକ ଅଞ୍ଚଳ (ଜାମ୍ମୁ ଏବଂ କାଶ୍ମୀର, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ପାଇଁ ସନ୍ଦର୍ଭ ତାରିଖ ୧ ଅକ୍ଟୋବର, ୨୦୨୬ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ହେବ।