ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ରେଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଟିକେଟ୍ ଭଡ଼ା ଏକ “ବ୍ୟବସାୟିକ ଗୋପନୀୟତା” ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଯାତ୍ରୀ ସେବା ପାଇଁ ଭଡ଼ା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ସାର୍ବଜନୀନ ଡୋମେନରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏକ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରକାଶିତ ସୂଚନା।
ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ୨୦୨୪-୨୫ରେ ଯାତ୍ରୀ ଟିକେଟ୍ ଉପରେ ୬୦,୨୩୯ କୋଟି ଟଙ୍କାର ସବସିଡି ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହା ରେଳବାଇରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ହାରାହାରି ୪୩% ରିହାତି ଅଟେ। ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ, ଯଦି ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବାର ମୂଲ୍ୟ ୧୦୦ ଟଙ୍କା, ତେବେ ଟିକେଟର ମୂଲ୍ୟ କେବଳ ୫୭ ଟଙ୍କା। ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସବସିଡି ଜାରି ରହିଛି। ଆହୁରି, ଏହି ସବସିଡି ରାଶିଠାରୁ ଅଧିକ ରିହାତି ଅନେକ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଜାରି ରହିଛି, ଯେପରିକି ୪ଟି ବର୍ଗର ଭିନ୍ନକ୍ଷମ (ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଜନ), ୧୧ଟି ବର୍ଗର ରୋଗୀ ଏବଂ ୪ଟି ବର୍ଗର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ।
ସର୍ବାଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ, ଯାତ୍ରୀ ଭଡ଼ା (ମୂଳ ଭଡ଼ା, ସଂରକ୍ଷଣ ଶୁଳ୍କ, ସୁପରଫାଷ୍ଟ ଶୁଳ୍କ, ଜିଏସଟି, ଇତ୍ୟାଦି) ର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନର ବିବରଣୀ ଯାତ୍ରୀ ଟିକେଟରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ, ଭୌତିକ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଫର୍ମରେ ଭଡ଼ା ଟେବୁଲ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, କମ୍ପ୍ୟୁଟରୀକୃତ ଟିକେଟ୍ ସିଷ୍ଟମରେ ଉପଲବ୍ଧ/ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ (ଯାତ୍ରୀ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅଣସଂରକ୍ଷିତ ଟିକେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା), ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ (ରେଲୱାନ୍) ଇତ୍ୟାଦି।
ଏହାବ୍ୟତୀତ, ସମୟ ସମୟରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଯାତ୍ରୀ ଭଡ଼ା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତକରଣ, ସଂଶୋଧନ ଆଦିରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ। ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଉଦ୍ୟୋଗ ଭାବେ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଲାଗି ଜନସାଧାରଣ ଏବଂ ସଂସଦ ନିକଟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ। ଯାତ୍ରୀ ଭଡ଼ା ସେବାର ମୂଲ୍ୟ, ପରିବହନର ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରୁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ବିଚାରକୁ ନେଇ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ।
ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଏବଂ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ସମେତ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ କରୁଛି। ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଏବଂ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା କେତେକ ସୁବିଧା ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:
ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତି (ପିଡବ୍ଲ୍ୟୁଡି), ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ, ୪୫ ବର୍ଷ ଏବଂ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ବୟସର ମହିଳା ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ନିମ୍ନ ବର୍ଥର ଆବଣ୍ଟନ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ହୋଇଥାଏ, ଯଦିଓ ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ ।
ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ, ୪୫ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବୟସର ମହିଳା ଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଲିପର ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରତି କୋଚରେ ଛଅରୁ ସାତଟି ନିମ୍ନ ବର୍ଥ, ଶୀତତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ଏସି ରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଚରେ ଚାରିରୁ ପାଞ୍ଚଟି ନିମ୍ନ ବର୍ଥ ଏବଂ ୨ୟ ଶ୍ରେଣୀ ଶୀତତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରତି କୋଚରେ ତିନିରୁ ଚାରିଟି ନିମ୍ନ ବର୍ଥ (ଟ୍ରେନରେ ସେହି ଶ୍ରେଣୀର କୋଚ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି) ର ମିଳିତ କୋଟା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବ।
ରାଜଧାନୀ/ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଗର ଟ୍ରେନ୍ ସମେତ ମେଲ୍/ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ଟ୍ରେନଗୁଡ଼ିକରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କୋଟାକୁ ନିମ୍ନମତେ ଚିହ୍ନିତ କରିବା: –
ସ୍ଲିପର ଶ୍ରେଣୀରେ ଚାରୋଟି ବର୍ଥ (ଦୁଇଟି ନିମ୍ନ ଏବଂ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟମ ବର୍ଥ ସହିତ)। ୩ୟଏସି/୩ଇ ରେ ଚାରୋଟି ବର୍ଥ (ଦୁଇଟି ନିମ୍ନ ଏବଂ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟମ ବର୍ଥ ସହିତ)। ସଂରକ୍ଷିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ସିଟିଂ (୨ଏସ)/ଶୀତତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚେୟାର କାର (ସିସି) ରେ ଚାରୋଟି ସିଟ୍, ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ଶ୍ରେଣୀର ଦୁଇରୁ ଅଧିକ କୋଚ୍ ଟ୍ରେନରେ ଉପଲବ୍ଧ।
ଟ୍ରେନରେ ଖାଲି ପଡ଼ୁଥିବା ନିମ୍ନ ବର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକର ଆବଣ୍ଟନ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ, ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା (ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ/ଉପର ବର୍ଥ ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି) ଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଭିତ୍ତିରେ କରାଯିବ।
ପ୍ରଥମ ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପର ସେବା। ୨୭୫୭୫/୨୭୫୭୬ ହାଓଡ଼ା-କାମାକ୍ଷା ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପର ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ୨୧.୦୧.୨୦୨୬ ରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି। ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପର ସେବା ସମେତ ନୂତନ ଟ୍ରେନ୍ ସେବାଗୁଡିକର ବିସ୍ତାର ଏକ ଚାଲୁଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା, ବିଭିନ୍ନ କାରକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ସେକ୍ସନର କ୍ଷମତା, ଲାଇନ୍ର ଉପଲବ୍ଧତା, ଆବଶ୍ୟକ ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକର ଉପଲବ୍ଧତା, ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ ପାଇଁ ମେଳ ଖାଉଥିବା ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଉପଲବ୍ଧତା, ରେଳ ଟ୍ରାକ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଦଖଲ ଏବଂ ସେକ୍ସନର ଟ୍ରାଫିକ୍ ଆବଶ୍ୟକତ ଆଦି ଅର୍ନ୍ତଭୁକ୍ତ ।
ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ, ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପରରେ ଆଧୁନିକ ସୁରକ୍ଷା ସୁବିଧା ଏବଂ ଯାତ୍ରୀ ସୁବିଧା ସହିତ ଜର୍କ୍-ଫ୍ରି ଅର୍ଦ୍ଧ ସ୍ଥାୟୀ କପ୍ଲର, କବଚ୍, ଉଚ୍ଚ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ, ଉନ୍ନତ ଅଗ୍ନି ସୁରକ୍ଷା ମାନକ, ସିଲ୍ ହୋଇଥିବା ଗ୍ୟାଙ୍ଗୱେ, ସମସ୍ତ କୋଚରେ ସିସିଟିଭି, ଜରୁରୀକାଳୀନ ଟକ୍-ବ୍ୟାକ୍ ୟୁନିଟ୍ କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ କୋଚ୍ ମନିଟରିଂ ସିଷ୍ଟମ୍ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପର ଟ୍ରେନର ଭଡ଼ା ଢାଞ୍ଚା ଯାତ୍ରୀ ପିଛା-ପ୍ରତି କିଲୋମିଟର ହାର ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଅର୍ଥାତ୍ ତୃତୀୟ ଶୀତତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ରେଣୀ (୩ୟଏସି) ପାଇଁ ଜିଏସଟିକୁ ବାଦ ଦେଇ ୨.୪୦ ଟଙ୍କା ରହିଛି। ଜିଏସଟିକୁ ବାଦ ଦେଇ ୧୦୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ପାଇଁ ସୂଚକ ଭଡ଼ା ହେଉଛି ୩ୟ ଏସି ପାଇଁ ୨୪୦୦ ଟଙ୍କା।
ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପର ଟ୍ରେନ୍ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ଭଡ଼ା ସହିତ ଯାତ୍ରୀ ସେବାର ଏକ ଭିନ୍ନ ବର୍ଗ ଏବଂ ଏହି ଟ୍ରେନରେ ଆର. ଏ. ସି. ଟିକେଟର କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଟିକେଟ୍ ବାତିଲ କରିବା ପରେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା ତାଲିକାରେ ଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଅର୍ନ୍ତଭୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ।
ସମାଜର ସମସ୍ତ ବର୍ଗଙ୍କୁ ସୁଲଭ ମୂଲ୍ୟରେ ସେବା ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ରେଳବାଇ ସର୍ବଦା ପ୍ରୟାସ କରିଥାଏ। ତଦନୁସାରେ, ଏହା ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଯାତ୍ରା ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଟ୍ରେନ୍ ସେବା ପରିଚାଳନା କରେ ଯେଉଁଥିରେ ସମାଜର ବଞ୍ଚିତ ବର୍ଗଙ୍କୁ ଲାଭ ଦେବା ପାଇଁ କମ୍ ଭଡ଼ା ସହିତ ଟ୍ରେନ୍ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ସୁବିଧା ସହିତ ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ଦେଶ ତୁଳନାରେ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇର ଭଡ଼ା ସବୁଠାରୁ କମ୍। ବନ୍ଦେ ଭାରତ ସ୍ଲିପରର ଭଡ଼ା କିଲୋମିଟର ପିଛା ୨.୪୦ ଟଙ୍କା ରୁ ୩.୮୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି, ଯାହା ଚୀନ୍, ଜାପାନ ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସ ଭଳି ଦେଶରେ ସମାନ ସେବାର ଭଡ଼ା ତୁଳନାରେ ବହୁତ କମ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା କିଲୋମିଟର ପିଛା ୭ ରୁ ୨୦ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।
କେନ୍ଦ୍ର ରେଳ, ସୂଚନା ଏବଂ ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକସଭାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଏହି ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।