ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ନିରନ୍ତର କୃଷି, କାର୍ବନ ନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ଦିଗରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ଵରୂପ, ସାର ବିଭାଗ (ଡିଓଏଫ୍) ଭାରତରେ ସବୁଜ ୟୁରିଆ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ସ୍ଥାପନ ସମ୍ପର୍କରେ ପିଡିଆଇଏଲ୍ ରେ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ପ୍ରାକ୍-ପ୍ରକାଶନ ଆଗ୍ରହ (ଇଓଆଇ) ବୈଠକ ସଫଳତାର ସହ ଆୟୋଜନ କରିଛି। ଏହି ବୈଠକ ସାର ବିଭାଗର ଯୁଗ୍ମ ସଚିବ ଡକ୍ଟର କେ.କେ. ପାଠକଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ପିଡିଆଇଏଲ୍ ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଏହି ସପ୍ତାହର ଆରମ୍ଭରେ, ଭାରତରେ ସବୁଜ ୟୁରିଆ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ସାର ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା। ପିଡିଆଇଏଲ୍ ମୁଖ୍ୟାଳୟ ନୋଏଡାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ପ୍ରାକ୍-ଇଓଆଇ ବୈଠକ ଏନଟିପିସି, ଭାରତୀୟ ସୌର ଶକ୍ତି ନିଗମ, ଆମୋନିଆ-ୟୁରିଆର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଯୋଗାଣକାରୀ, ପ୍ରମୁଖ ଭାରତୀୟ ସାର କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଜର୍, ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ସବୁଜ ଆମୋନିଆର ନିର୍ମାତା ସମେତ ଘରୋଇ ଏବଂ ସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ସମଗ୍ର ମୂଲ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନଲାଇନ୍ ଏବଂ ଅଫଲାଇନ୍ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ବାସ୍ତବରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ରହିଛି।
ପ୍ରମୁଖ ନୀତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ମୁଖ୍ୟାଂଶ
୧. ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ସରକାରୀ ସହାୟତା ଆଲୋଚନାରେ ସବୁଜ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ଭବ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରୁ ଆର୍ଥିକ ଆବଣ୍ଟନ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଥିଲା।
ମାକ୍ରୋ-ସ୍ତରୀୟ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି :
- ନୂତନ ଏବଂ ନବୀକରଣୀୟ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (ଏମଏନଆରଇ): ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସବୁଜ ଶକ୍ତି ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ଏବଂ ଭାରତର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଇକୋସିଷ୍ଟମକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ୧୯,୭୪୪ କୋଟି ଟଙ୍କା।
- ସାର ବିଭାଗ (ଡିଓଏଫ୍): ଜାତୀୟ ସାର ଉତ୍ପାଦନ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ସବୁଜ ଆମୋନିଆକୁ ସୁଗମ କରିବା ପାଇଁ ସାଂସ୍ଥାଗତିକ ଏବଂ ବଜାର- ସମାନତା ଢାଞ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ।
୨. ଏକ ଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା: ମୂଲ୍ୟ ଆହ୍ଵାନର ମୁକାବିଲା ଏବଂ ଘରୋଇ ସାର ୟୁନିଟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ, ଏକ ଏକ ଦୃଢ଼ ଅଫଟେକର-ସାଇଡ୍ ଡିଫରେନ୍ସିଆଲ୍ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା: :
- ଆହ୍ଵାନ: ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁଜ ଆମୋନିଆ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଧୂସର ଆମୋନିଆ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ସମର୍ଥନ ବିନା ସବୁଜ ୟୁରିଆ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ନୁହେଁ।
ସମାଧାନ: ଭାରତୀୟ ସୌର ଶକ୍ତି ନିଗମ (ଏସଇସିଆଇ) ପୂର୍ବରୁ ମାନକ ବଜାର-ସଂଲଗ୍ନ ଧୂସର ଆମୋନିଆ ମୂଲ୍ୟରେ ଘରୋଇ ସାର କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଉତ୍ପାଦକଙ୍କଠାରୁ ସବୁଜ ଆମୋନିଆ କ୍ରୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଟେଣ୍ଡର ଜାରି କରିଛି (ପ୍ଲାଟସ୍ ଏବଂ ଅର୍ଗସ୍ ସୂଚକାଙ୍କ ଦୁଇ ସପ୍ତାହର ହାରାହାରି, ଏବଂ କଷ୍ଟମ୍ସ ଡ୍ୟୁଟି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ ଉପରେ ଆଧାରିତ)। ସବୁଜ ୟୁରିଆ ପାଇଁ ସମାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ।
୩. ଟେପରିଂ ସମର୍ଥନ ସହିତ ଉତ୍ପାଦକ-ସ୍ତରୀୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ :
ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ର ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ, ଏନଜିଏଚଏମ୍ (ସବୁଜ ଆମୋନିଆ ମୋଡ୍ ୨ଏ) ଅଧୀନରେ ଏକ ସିଧାସଳଖ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଯୋଜନାର ବିବରଣୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା। ଏସଇସିଆଇ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ଇ-ରିଭର୍ସ ନିଲାମ ମାଧ୍ୟମରେ ବାର୍ଷିକ ମୋଟ ୭.୨୪ ଲକ୍ଷ ମେଟ୍ରିକ ଟନ୍ ସବୁଜ ଆମୋନିଆ କ୍ରୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯିବ:
- ବିକାଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ନୂତନ ସବୁଜ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ କିମ୍ବା ବର୍ତ୍ତମାନ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ।
- କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ବାଣିଜ୍ୟିକ ଯୋଗାଣ ତାରିଖରୁ ନଗଦ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
- ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ନିଶ୍ଚିତତା: ଏକ ଦୃଢ଼ ଚୁକ୍ତି (ଜିଏପିଏ/ଜିଏଏସଏ) ମାଧ୍ୟମରେ ୧୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଲାଭ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ, ଯାହା ବିକାଶକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ବଜାର ବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ବୈଷୟିକ ଆଧାର: ପୁଡିମାଡାକା ୧୫୦ ଟିପିଡି ପାଇଲଟ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ
ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ପୁଡିମାଡକାରେ ଥିବା ୧୫୦ ଟିପିଡି ସବୁଜ ୟୁରିଆ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟକୁ ନେଟ୍ରା (ଏନଟିପିସିର ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିକାଶ ଶାଖା) ଦ୍ୱାରା ଏକ ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରି, ବୈଷୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସୁବିଧା ଜଳ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲିସିସ୍ ସହିତ ଉନ୍ନତ କାର୍ବନ କ୍ୟାପଚର ଏବଂ ବ୍ୟବହାର (ସିସିୟୁଏସ୍) ସିଷ୍ଟମର ସମନ୍ୱୟକୁ ଉଦାହରଣ ଦିଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କାର୍ବୋନେଟେଡ୍ ଫ୍ଲାଏ ଆଶ୍, ଖାଦ୍ୟ-ଗ୍ରେଡ୍ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସିନ୍ଥେଟିକ୍ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ।
ଏହି ପଦକ୍ଷେପ କାର୍ବନ-ନିରପେକ୍ଷ ସାର ଉତ୍ପାଦନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ଏବଂ ଭାରତୀୟ କୃଷି ପାଇଁ ଏକ ସବୁଜ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ସତର୍କତାର ସହିତ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ପଦକ୍ଷେପ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ।
ସବୁଜ ୟୁରିଆ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଭାରତର ରଣନୈତିକ ରୋଡମ୍ୟାପ୍
୨୦୭୦ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତର ନେଟ୍ ଶୂନ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ମିଶନ ଘରୋଇ ୟୁରିଆ ଉତ୍ପାଦନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆମୋନିଆ ଉତ୍ପାଦନରେ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନକୁ ବଦଳାଇପାରେ, ସବୁଜ ୟୁରିଆର ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡର ବାହ୍ୟ ଉତ୍ସ ଆବଶ୍ୟକ କରେ।
ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ସିମେଣ୍ଟ ଏବଂ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନାରୁ ସଂଗୃହୀତ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ୟୁରିଆ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଫିଡଷ୍ଟକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ। ୧୨.୭ ଲକ୍ଷ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍ ବାର୍ଷିକ କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ୟୁରିଆ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍ ୟୁରିଆ ଆମଦାନୀ କରୁଥିବାରୁ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ରହିଥିବା ଅନେକ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ୩୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ହୋଇଥିବାରୁ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂତନ କ୍ଷମତା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ଯଦି ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ବିକଶିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ସାର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଶର ସର୍ବାଧିକ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ଗ୍ରାହକ ହୋଇପାରିବ।
ନବୀକରଣୀୟ ଶକ୍ତି, ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ, କାର୍ବନ କ୍ୟାପଚର, ସବୁଜ ଆମୋନିଆ ଏବଂ ୟୁରିଆ ଉତ୍ପାଦନକୁ ମିଶ୍ରଣ କରୁଥିବା ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ସହିତ ସାର ଏବଂ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିପାରିବ। ଏଚୟୁଆରଏଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ, ନବୀକରଣୀୟ ଶକ୍ତି, ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଏବଂ ସାର ନିବେଶରେ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ସହିତ ଏନଟିପିସି ଭଳି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ପଦକ୍ଷେପର ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି। ଜାତୀୟ ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ମିଶନ ଏବଂ ବିକଶିତ କାର୍ବନ କ୍ୟାପଚର ଫ୍ରେମୱାର୍କ ଅଧୀନରେ ସମର୍ଥନ ନେଇ ସମନ୍ୱିତ ସବୁଜ ୟୁରିଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ବିକଶିତ କରିବାକୁ ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଛି।