ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀ ଏବେ ବିଶ୍ୱ କୂଟନୀତିର ଏକ ବଡ଼ କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୨ ଓ ୧୩ ତାରିଖରେ ଭାରତ ମଣ୍ଡପମ୍ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ ୧୮ତମ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ। ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ହେଉଥିବା ଏହି ଦୁଇଦିନିଆ ମହାସମାବେଶରେ BRICS ସଦସ୍ୟ ଓ ଅଂଶୀଦାର ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଶୀର୍ଷ ନେତାମାନେ ଯୋଗଦେବେ। ବିଶ୍ୱ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହ ଅର୍ଥନୀତି, ବାଣିଜ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ନବସୃଜନ ଓ ବିକାଶକୁ ନେଇ ଏଠାରେ ହେବ ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନା।
ଭାରତର ହାତରେ BRICS ନେତୃତ୍ୱ
ଚଳିତ ବର୍ଷ ଭାରତ BRICSର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି – ଶକ୍ତି, ନବସୃଜନ, ସହଯୋଗ ଓ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଗରେ ରଖି ଦେଶର ୨୫ରୁ ଅଧିକ ସହରରେ ୩୫୦ରୁ ଅଧିକ ବୈଠକ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନା ଆୟୋଜିତ ହୋଇସାରିଛି।
ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ପୂର୍ବରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯-୧୦ରେ ମୁମ୍ବାଇରେ BRICS ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଭର୍ଣ୍ଣରମାନଙ୍କର ଶେଷ ବୈଠକ ହେବ। ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ।
କ’ଣ ଏହି BRICS?
BRICS ୨୦୦୬ରେ ଏକ ଅନୌପଚାରିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୦୯ ଜୁନ୍ ୧୬ରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଔପଚାରିକ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସମୟକ୍ରମେ ଏହାର ପରିସର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ BRICSରେ ୧୧ଟି ପ୍ରମୁଖ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶ – ବ୍ରାଜିଲ୍, ଚୀନ୍, ଇଜିପ୍ଟ, ଇଥିଓପିଆ, ଭାରତ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଇରାନ, ରୁଷ, ସାଉଦି ଆରବ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ଓ ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସ—ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି।
ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଓ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଉଦୀୟମାନ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସମୟରେ BRICS ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବହୁପକ୍ଷୀୟ ମଞ୍ଚ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି।
ଭାରତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
BRICS ଭାରତକୁ ଏକାଧିକ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହ ଏକାସାଙ୍ଗରେ କାମ କରିବାର ମଞ୍ଚ ଦେଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଚୀନ୍ ଓ ରୁଷ ଭଳି ଦେଶ ରହିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଉଦୀୟମାନ ଅର୍ଥନୀତି ଏହି ମଞ୍ଚରେ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏହା ଭାରତକୁ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସାଉଥ୍ର ସ୍ୱର ଭାବେ ନିଜ ଭୂମିକାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଉଛି। ସେହି ସମୟରେ ଆମେରିକା, ୟୁରୋପ, ଜାପାନ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଭଳି ଦେଶ ସହ ନିଜର ରଣନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଜାରି ରଖି ଚୀନ୍ ଓ ରୁଷ ସହ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା କରିବାର ସନ୍ତୁଳିତ କୂଟନୈତିକ ସୁଯୋଗ ଭାରତ ପାଉଛି।
ୟୁଏନ୍ଠାରୁ IMF, ସଂସ୍କାର ଦାବିରେ BRICS
ବିଶ୍ୱର ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକରେ ଉଦୀୟମାନ ଅର୍ଥନୀତିର ଭୂମିକା ବଢ଼ାଇବା ନେଇ BRICS ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦାବି କରିଆସୁଛି। ଜାତିସଂଘ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା ପାଣ୍ଠି ଓ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଭଳି ସଂସ୍ଥାରେ ସଂସ୍କାର ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମତ ରଖିଛନ୍ତି।
BRICSର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଉଦୀୟମାନ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଅବଦାନ ବଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେହି ଅନୁପାତରେ ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ସବୁଠୁ ବଡ଼ ନଜର ଚୀନ୍ ଉପରେ
ଏଥର BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଚୀନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ନଜର ରହିବ। ଭାରତ-ଚୀନ୍ ସମ୍ପର୍କ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଜଟିଳ ରହିଥିବାରୁ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଦୁଇ ଦେଶର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ ଏକାଠି ହେବା କୂଟନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରିବ।
BRICS ମଞ୍ଚରେ ଭାରତ-ଚୀନ୍ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ସିଧାସଳଖ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଆଲୋଚନାର ସମ୍ଭାବନା ଥିବାରୁ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ ଉପରେ ବିଶ୍ୱର ନଜର ରହିବ।
ଅର୍ଥନୀତି ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଭାରତର ନୂଆ ଏଜେଣ୍ଡା
ଭାରତ ଏଥର BRICS ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାକୁ କେବଳ କୂଟନୈତିକ ମଞ୍ଚ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, BRICS ମଞ୍ଚ ମାଧ୍ୟମରେ ରପ୍ତାନି ପେମେଣ୍ଟ୍କୁ ସହଜ ଓ ଦ୍ରୁତ କରିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା କମାଇବା ଏବଂ ବଡ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଣର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଦିଗରେ ଭାରତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରେ।
୨୦ ବର୍ଷର BRICS, ଭାରତ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା
ଚଳିତ ବର୍ଷ BRICS ନିଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ୨୦ ବର୍ଷ ପୂରଣ କରୁଛି। BRICSର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟ ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୨, ୨୦୧୬ ଓ ୨୦୨୧ରେ ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଛି। ୨୦୨୬ରେ ଚତୁର୍ଥ ଥର ପାଇଁ ଭାରତ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛି।
ତେଣୁ ଦିଲ୍ଲୀର BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ କେବଳ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବୈଠକ ନୁହେଁ; ବରଂ ବଦଳୁଥିବା ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭାରତ ନିଜର କୂଟନୈତିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ରଣନୈତିକ ପ୍ରଭାବ କେତେ ଦୂର ବଢ଼ାଇପାରୁଛି, ତାହାର ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା।