ଦେଶର ସର୍ବବୃହତ ସରକାରୀ ବ୍ୟାଙ୍କ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (SBI)ର ଗ୍ରାହକଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ହେବା ଖବରକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୩,୮୯୭ ଜଣ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଡାର୍କ ୱେବ୍ରେ ଲିକ୍ ହୋଇଥିବା ଦାବି କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ନାମ, ଫୋନ୍ ନମ୍ବର, ଠିକଣା ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଥିବା କୁହାଯାଉଛି। ଏହି ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ପରେ SBI ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ଓ ଜମା ଟଙ୍କାର ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି।
ତେବେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଜାରି କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଙ୍କର କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଘଟଣା ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ଏହା ସହିତ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଇଟି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିନଥିବା ବ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି। ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଟଙ୍କା ପ୍ରତି ବିପଦ ରହିଛି କି?
ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ଖବରକୁ ନେଇ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଆଶଙ୍କା ଦୂର କରିବାକୁ SBI ପକ୍ଷରୁ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଥିରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ୱୀକାର କରିଛି ଯେ ଏକ ଡାଟା ବ୍ରିଚ୍ ସହ ଜଡ଼ିତ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଘଟଣା ଘଟିଛି। ତେବେ ଏହା ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିବା ବ୍ୟାଙ୍କ ଦର୍ଶାଇଛି।
ବ୍ୟାଙ୍କ ଆହୁରି କହିଛି ଯେ ଏହି ଘଟଣା ଏହାର ଆଇଟି ସିଷ୍ଟମ୍, ବ୍ୟାଙ୍କିଂ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା କିମ୍ବା ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିନାହିଁ। ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଉଥିବା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କହିଛି।
ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ୩,୮୯୭ ଜଣ SBI ଗ୍ରାହକଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଡାର୍କ ୱେବ୍ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ଦାବି କରାଯାଇଛି। ଏହି ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ନାମ, ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର, ଠିକଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିବରଣୀ ଥିବା କୁହାଯାଉଛି।
ଡାର୍କ ୱେବ୍ରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ପହଞ୍ଚିବା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ। ଏପରି ସୂଚନାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସାଇବର ଠକମାନେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଫୋନ୍ କରି ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଧିକାରୀ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ନକଲି SMS, ଫିସିଂ ଲିଙ୍କ୍ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ହାସଲ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ରେ କେଉଁ କେଉଁ ସୂଚନା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି ଏବଂ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଉପରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମନରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରେ ଜମା ଥିବା ଟଙ୍କା ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି କି ନାହିଁ। SBI ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ନେଇ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଆଯାଇଛି।
ତେବେ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିବା ଜରୁରୀ—ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ହେବା ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରୁ ଟଙ୍କା ଚୋରି ହେବା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଘଟଣା। କେବଳ ନାମ, ଫୋନ୍ ନମ୍ବର କିମ୍ବା ଠିକଣା ଲିକ୍ ହେବାରୁ ଆପେଆପେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇ ନିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଠକେଇର ଚେଷ୍ଟା ହୋଇପାରେ।
ତେଣୁ ବ୍ୟାଙ୍କର ଆଶ୍ୱାସନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗ୍ରାହକମାନେ ସତର୍କ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନିଜ ଖାତାର ଲେନଦେନ ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ସହ କୌଣସି ଅଜଣା କାରବାର ଦେଖିଲେ ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।
SBI ଗ୍ରାହକମାନେ କେଉଁ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବେ?
ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ଖବର ପରେ ସାଇବର ଠକେଇରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ଗ୍ରାହକମାନେ କିଛି ଜରୁରୀ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବେ।
– OTP କାହାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ: ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଧିକାରୀ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ OTP, ATM PIN କିମ୍ବା CVV ନମ୍ବର ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
– ଅଜଣା ଲିଙ୍କ୍ରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ: KYC ଅପଡେଟ୍, ଆକାଉଣ୍ଟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା କିମ୍ବା ପୁରସ୍କାର ମିଳିବା ନାମରେ ଆସୁଥିବା ଲିଙ୍କ୍କୁ ଯାଞ୍ଚ ନକରି ଖୋଲନ୍ତୁ ନାହିଁ।
– ବ୍ୟାଙ୍କ ଷ୍ଟେଟ୍ମେଣ୍ଟ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ: ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ହେଉଥିବା ଲେନଦେନ ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତୁ।
– ପାସୱାର୍ଡ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ: ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ପାସୱାର୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଲଗ୍ଇନ୍ ବିବରଣୀ କାହା ସହିତ ସେୟାର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
– ଠକେଇ ହେଲେ ତୁରନ୍ତ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତୁ: ଅନଧିକୃତ ଟଙ୍କା କାରବାର ଦେଖିଲେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଜଣାନ୍ତୁ ଏବଂ ଭାରତର ସାଇବର ଅପରାଧ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ୧୯୩୦ରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ।
SBI କହିଛି ଯେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସର ସୁରକ୍ଷା ଏହାର ପ୍ରାଥମିକତା। ତେବେ ଏହି ଘଟଣାରେ ତଥ୍ୟ କିପରି ଲିକ୍ ହେଲା, ଏହାର ପରିସର କେତେ ଏବଂ ପ୍ରଭାବିତ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଉଛି, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ସୂଚନା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
SBI ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଟଙ୍କା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ନେଇ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଆଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଲିକ୍ ହେବାର ଦାବିକୁ ହାଲୁକା ଭାବେ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସତର୍କ ରହିବା, ଗୁପ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ସୂଚନା ସେୟାର ନକରିବା ଏବଂ ନିୟମିତ ଆକାଉଣ୍ଟ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ହିଁ ଏହି ସମୟରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ।