ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ :ଦେଶରେ ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଘନ ସଂଶୋଧନ (SIR) ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାରାଂଶ ସଂଶୋଧନ (SSR)। ନଭେମ୍ବର ୧୨, ୨୦୨୬ରେ ୯ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ଏଥିରେ ଥିବା ପରିସଂଖ୍ୟାନକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। SIR ପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ତୁଳନାରେ ନୂଆ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ତାଲିକାରେ ଭୋଟରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୦.୧ ପ୍ରତିଶତରୁ ୩ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଛି। ଏହି ତାଲିକାରେ ଗୋଆ ସର୍ବାଧିକ ୩ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ସହ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିବା ବେଳେ ରାଜସ୍ଥାନ ୨.୨୨ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି।
ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନ କେବଳ ଭୋଟରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିକୁ ଦର୍ଶାଉନାହିଁ, ବରଂ SIR ପରେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା, ତ୍ରୁଟି ସଂଶୋଧନ ଓ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କୁ ପୁଣି ସୁଯୋଗ ଦେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ତେବେ ଏହା ମନେ ରଖିବା ଜରୁରୀ ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରକାଶିତ ତାଲିକା ଡ୍ରାଫ୍ଟ ମାତ୍ର। ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତିର ଯାଞ୍ଚ ପରେ ହିଁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ ପାଇବ।
ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ୯ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ୭ଟି ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ୨ଟି କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି। ରାଜ୍ୟୱାରୀ ଭୋଟର ବୃଦ୍ଧି ହାରକୁ ଦେଖିଲେ ଗୋଆରେ ୩ ପ୍ରତିଶତ, ରାଜସ୍ଥାନରେ ୨.୨୨ ପ୍ରତିଶତ, ବିହାରରେ ୧.୮ ପ୍ରତିଶତ, ତାମିଲନାଡୁରେ ୧.୮ ପ୍ରତିଶତ, ମଣିପୁରରେ ୧.୭ ପ୍ରତିଶତ, କେରଳ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ୧.୫ ପ୍ରତିଶତ ଲେଖାଏଁ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି। ସେହିପରି ପୁଡୁଚେରୀରେ ୧.୩ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ୦.୧ ପ୍ରତିଶତ ଭୋଟର ବୃଦ୍ଧି ରେକର୍ଡ ହୋଇଛି।
ଏଠାରେ ଏକ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ହାର SIR ପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ସହ ନୂଆ SSR ଡ୍ରାଫ୍ଟ ତାଲିକାର ତୁଳନା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଅର୍ଥାତ୍ SIR ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଭୋଟରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଥିଲା ବୋଲି ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ।
ରାଜସ୍ଥାନର ତଥ୍ୟ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି। ନଭେମ୍ବର ୧୨ରେ ପ୍ରକାଶିତ SSR-୨୦୨୭ର ଡ୍ରାଫ୍ଟ ତାଲିକାରେ ରାଜ୍ୟର ମୋଟ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ୫ କୋଟି ୨୬ ଲକ୍ଷ ୬୭ ହଜାର ୪୧୬ ରହିଛି। ଏଥିରେ ୨ କୋଟି ୭୫ ଲକ୍ଷ ୨୪ ହଜାର ୭୮୦ ପୁରୁଷ, ୨ କୋଟି ୫୧ ଲକ୍ଷ ୪୨ ହଜାର ୫୨ ମହିଳା ଏବଂ ୫୮୪ ଜଣ ତୃତୀୟ ଲିଙ୍ଗୀ ଭୋଟର ଅଛନ୍ତି।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ରେ SIR ପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକାରେ ରାଜସ୍ଥାନରେ ୫ କୋଟି ୧୫ ଲକ୍ଷ ୧୯ ହଜାର ୯୨୯ ଜଣ ଭୋଟର ଥିଲେ। ଏହାକୁ ନୂଆ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ତାଲିକା ସହ ତୁଳନା କଲେ ପ୍ରାୟ ୧୧ ଲକ୍ଷ ୪୭ ହଜାର ୪୮୭ ଜଣ ଭୋଟରଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି। ଶତକଡ଼ା ହିସାବରେ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାୟ ୨.୨୨ ପ୍ରତିଶତ।
କିନ୍ତୁ SIR ପୂର୍ବର ଚିତ୍ର ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ୨୭ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୫ରେ ରାଜସ୍ଥାନରେ ୫ କୋଟି ୪୬ ଲକ୍ଷ ୫୬ ହଜାର ୨୧୫ ଜଣ ପଞ୍ଜୀକୃତ ଭୋଟର ଥିଲେ। SIR ପରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୫ କୋଟି ୧୫ ଲକ୍ଷ ୧୯ ହଜାର ୯୨୯କୁ ଖସି ଆସିଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଟ୍ ପ୍ରାୟ ୩୧ ଲକ୍ଷ ୩୬ ହଜାର ୨୮୬ ଜଣ ଭୋଟର କମିଥିଲେ। ଏବେ SSR ଡ୍ରାଫ୍ଟରେ ପୁଣି ୧୧ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଭୋଟର ବଢ଼ିବା ନିର୍ବାଚନୀ ତାଲିକାକୁ ନେଇ ନୂଆ ଆଲୋଚନା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ତେବେ ପୂର୍ବରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ପୁଣି ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି ବୋଲି ଏହି ସଂଖ୍ୟାରୁ ନିଷ୍କର୍ଷ କରିହେବ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଆବେଦନ ଅନୁଯାୟୀ ତଥ୍ୟର ତୁଳନା ଆବଶ୍ୟକ।
ଗୋଆରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ରାଜ୍ୟରେ SIR ପରେ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକାରେ ୧୦ ଲକ୍ଷ ୫୭ ହଜାର ୫୬୬ ଜଣ ଭୋଟର ଥିଲେ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ SIR ତାଲିକାରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୧୦ ଲକ୍ଷ ୮୪ ହଜାର ୯୯୨ ଥିଲା।
ଗୋଆର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, SIR ସମୟରେ ୨୪ ହଜାର ୯୪୯ଟି ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଯାଞ୍ଚ ପରେ ୧୨ ହଜାର ୧୬୬ ଜଣଙ୍କ ନାମ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ବେଳେ ୩ ହଜାର ୮୧୨ ଜଣଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହାବ୍ୟତୀତ ଅନମ୍ୟାପ୍ ଏବଂ ତାର୍କିକ ଅସଙ୍ଗତିର ଯାଞ୍ଚ ପରେ ୩୫ ହଜାର ୭୮୦ ଜଣଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟର ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ମୋଟ ୩୯ ହଜାର ୫୯୨ ଜଣଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ ୧୨ ହଜାର ୧୬୬ ଜଣଙ୍କ ନାମ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ତାଲିକା ତୁଳନାରେ ନିଟ୍ ୨୭ ହଜାର ୪୨୬ ଜଣ ଭୋଟର କମିଥିଲେ।
ତେବେ SSR ଡ୍ରାଫ୍ଟରେ ଗୋଆରେ ୩ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ହେବା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହିଛି। ନୂଆ ଭୋଟରଙ୍କ ପଞ୍ଜୀକରଣ, ପୂର୍ବରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ଆବେଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂଶୋଧନ ଏହି ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ ହୋଇପାରେ।
SIR ଓ SSR ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ମୌଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ। SIR ହେଉଛି ଭୋଟର ତାଲିକାର ବ୍ୟାପକ ଓ ସଘନ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏଥିରେ ବୁଥ୍ ସ୍ତରୀୟ ଅଧିକାରୀ (BLO) ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ଭୋଟରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି। ମୃତ ଭୋଟର, ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକାଧିକ ସ୍ଥାନରେ ନାମ ଥିବା ଭୋଟର ଏବଂ ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଯୋଗ୍ୟତା ସମ୍ପର୍କିତ ଦସ୍ତାବିଜ ମଧ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରେ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, SSR ହେଉଛି ଭୋଟର ତାଲିକାର ନିୟମିତ ସଂଶୋଧନ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ନୂଆ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା, ତାଲିକାରେ ଥିବା ତ୍ରୁଟି ସୁଧାରିବା, ଠିକଣା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ଅଯୋଗ୍ୟ ନାମ ବିରୋଧରେ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥାଏ। ତେଣୁ SIR ଯେଉଁଠି ଭୋଟର ତାଲିକାର ବ୍ୟାପକ ଯାଞ୍ଚ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ, SSR ସେହି ତାଲିକାକୁ ଅପଡେଟ୍ ଓ ସଠିକ୍ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।
ଏଥର SSR ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ତାରିଖ ଭାବେ ୧ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୭କୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ୧ ଏପ୍ରିଲ, ୧ ଜୁଲାଇ ଓ ୧ ଅକ୍ଟୋବର ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟତା ତାରିଖ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଯୁବକଯୁବତୀମାନେ ଏହି ତାରିଖଗୁଡ଼ିକରେ ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସ ପୂରଣ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଟର ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ।
ଏବେ ନଜର ରହିଛି ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ। ଡ୍ରାଫ୍ଟ ତାଲିକାରେ ନାମ ନଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ନାଗରିକ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ। ନାମ, ବୟସ, ଠିକଣା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିବରଣୀରେ ତ୍ରୁଟି ଥିଲେ ତାହାର ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁଯୋଗ ରହିଛି। ତେଣୁ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନିଜ ନାମ ଓ ବିବରଣୀ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି।