ବିଜୟା ଦଶମୀ: ସତ୍ୟର ବିଜୟ, ଅସତ୍ୟର ପରାଜୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପିଣୀ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମହିମାର ପର୍ବ ହେଉଛି ବିଜୟା ଦଶମୀ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ସମାଜକୁ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, ସାହସ ଓ ନାରୀଶକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରାଉଥିବା ଏକ ମହାନ ପର୍ବ। ମହିଷାସୁରର ବିନାଶଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଓଡ଼ିଶାର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ମଣ୍ଡପ ପର୍ୟ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ପର୍ବ ଆମ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ, ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ।
ଅଧର୍ମର ଅନ୍ତ, ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠା: ବିଜୟା ଦଶମୀର ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟାୟର ଅତ୍ୟାଚାର ବଢ଼ିଯାଏ, ଅହଂକାର ନ୍ୟାୟକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରେ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ସତ୍ୟର ପଥରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ। ବିଜୟା ଦଶମୀ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ। ଏହି ପର୍ବ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅଧର୍ମ ସାମୟିକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ବିଜୟ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ହିଁ ହୋଇଥାଏ।
ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ, ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଦେବତା ଓ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକବାସୀ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ନିଜର ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ବରଦାନର ଅହଂକାରରେ ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ଆତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ତା’ର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ବିପନ୍ନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ସଙ୍କଟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସମାହାରରୁ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ ଆଦିଶକ୍ତି ମା’ ଦୁର୍ଗା।
ଦଶଭୁଜା ମା’ ଦୁର୍ଗା ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ମହିଷାସୁର ସହ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ତା’କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ କେବଳ ଏକ ଅସୁରର ବିନାଶ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅହଂକାର ଉପରେ ବିନମ୍ରତା, ଅନ୍ୟାୟ ଉପରେ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଆଲୋକର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ।
ନାରୀଶକ୍ତିର ଅପରାଜେୟ ସ୍ୱରୂପ ମା’ ଦୁର୍ଗା
ବିଜୟା ଦଶମୀର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ସନ୍ଦେଶ ହେଉଛି ନାରୀଶକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ। ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜ ନାରୀଙ୍କ ଅପାର ସାମର୍ଥ୍ୟ, ସାହସ, ଧୈର୍ୟ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷାଦାୟିନୀ ଭୂମିକାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଏ। ଦେବୀଙ୍କ ଦଶଭୁଜା ରୂପ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତ ଓ କରୁଣାମୟୀ ସ୍ୱରୂପ ମାତୃତ୍ୱ, ମମତା ଓ ସ୍ନେହର ପରିଚୟ ଦିଏ।
ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା କେବଳ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ପୂଜାମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ସମାନତା ଓ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରେରଣା। ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ସେତେବେଳେ ସାର୍ଥକ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ସମାଜରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରୀ ସମ୍ମାନ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସହ ଜୀବନଯାପନ କରିପାରିବେ।
କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ ବିଜୟା ଦଶମୀ?
ବିଜୟା ଦଶମୀ ନବରାତ୍ରୀର ଦଶମ ଦିନରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମହିଷାସୁର ବଧ ଏବଂ ଦୈବୀଶକ୍ତିର ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ଦଶହରା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନର ପରମ୍ପରା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମୂଳ ଭାବନା ଏକ।
ଉତ୍ତର ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଦିନ ରାବଣ ଦହନ କରାଯାଇ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ବିସର୍ଜନକୁ ନେଇ ବିଶେଷ ଆୟୋଜନ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ବିଜୟା ଦଶମୀ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ଓ ନୈତିକତାର ବିଜୟକୁ ଏକାଧିକ ପରମ୍ପରା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା: ଭକ୍ତି ସହ କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ମହାମିଳନ
ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ କଳା, ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମୂହିକ ଭାବନାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ। ପୂଜା ଆସିଲେ ଦେବୀପୀଠଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସହରର ଗଳିକନ୍ଦି, ଗାଁର ଦାଣ୍ଡ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୂଜାମଣ୍ଡପ ପର୍ୟ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଭକ୍ତିମୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଢୋଲ, ମହୁରୀ ଓ ଘଣ୍ଟଘଣ୍ଟାର ଧ୍ୱନି ସହ ଦେବୀଙ୍କ ଆଗମନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ।
କଟକର ଚାନ୍ଦିମେଢ଼ ଓ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଥାଏ। ଭୁବନେଶ୍ୱର ସମେତ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ, ଆଲୋକସଜ୍ଜା ଓ ଶିଳ୍ପକଳାର ଅନନ୍ୟ ନମୁନା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାମଣ୍ଡପରେ କାରିଗରଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ, ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ଆୟୋଜକଙ୍କ ନିଷ୍ଠାର ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଏହି ଉତ୍ସବ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବା ସହ ଭାଇଚାରା, ସହଯୋଗ ଓ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ମଜଭୁତ କରେ। ଧର୍ମ ଓ ଆସ୍ଥା ସହ କଳା, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରାର ଏହି ମିଳନ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ।
ଦଶମୀର ପୂଜାବିଧି: ଆରାଧନା, ଆରତି ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନା
ବିଜୟା ଦଶମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ବିଶେଷ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା, ଆରତି, ହୋମଯଜ୍ଞ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମା’ଙ୍କୁ ଅପରାଜିତା ରୂପରେ ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ପରିବାରର ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି।
ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ସିନ୍ଦୂର ଖେଳା, ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତି ବିସର୍ଜନ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ରହିଥାଏ ଆନନ୍ଦ ସହ ବିଦାୟର ଭାବନା। ଦଶଦିନର ଉତ୍ସବ ପରେ ମା’ଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଆଗମନର ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ମଣିଷ ଭିତରେ ଥିବା ଅସୁରକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ସମୟ
ବିଜୟା ଦଶମୀର ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ପୁରାଣର କାହାଣୀ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ମଣିଷକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଅହଂକାର, ଈର୍ଷା, ଲୋଭ, ଘୃଣା ଓ ଅନ୍ୟାୟ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଭିତରର ଦୁର୍ବଳତା ଉପରେ ହାସଲ କରାଯାଇଥିବା ବିଜୟ।
ଆଜିର ସମାଜରେ ଯେତେବେଳେ ହିଂସା, ଅସହିଷ୍ଣୁତା, ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ ଓ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅବକ୍ଷୟ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ବିଜୟା ଦଶମୀର ବାର୍ତ୍ତା ଆହୁରି ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ହୋଇଉଠୁଛି। ଏହି ପର୍ବ ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା, ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଏବଂ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସଦ୍ଭାବନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।
ବିଜୟା ଦଶମୀ ଦେଉଛି ନୂଆ ଆଶା ଓ ସଂକଳ୍ପର ବାର୍ତ୍ତା
ବିଜୟା ଦଶମୀ ହେଉଛି ଆଶା, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ନୂତନ ଆରମ୍ଭର ପର୍ବ। ଏହା ଆମକୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦିଏ ଯେ ଅନ୍ଧକାର ଯେତେ ଘନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକର ସମ୍ଭାବନା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ। ଅନ୍ୟାୟ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ, ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିବାର ସାହସ ମଣିଷକୁ ବିଜୟର ପଥ ଦେଖାଏ।
ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ କେବଳ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର କାମନାରେ ସୀମିତ ନ ରହୁ; ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ନ୍ୟାୟପରାୟଣତା, ସାହସ ଓ ମାନବିକତାର ଭାବନାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁ। ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିବା, ଅନ୍ୟାୟର ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଓ ନାରୀଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ହିଁ ହେଉ ବିଜୟା ଦଶମୀର ପ୍ରକୃତ ସଂକଳ୍ପ।