ଆଫ୍ରିକାର କିଛି ଅଂଶରେ ଇବୋଲା ଭାଇରସ ପ୍ରକୋପ ପୁଣି ଥରେ ବିଶ୍ୱ ଚିନ୍ତା ବଢାଇ ଦେଇଛି। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ସମ୍ପ୍ରତି କଙ୍ଗୋ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଗଣରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଉଗାଣ୍ଡାରେ ଇବୋଲା ପ୍ରକୋପକୁ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚିନ୍ତାର ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଘୋଷଣା କରିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ମେ 16 ସୁଦ୍ଧା, DRC ର ଇଟୁରି ପ୍ରଦେଶରେ 246 ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ମାମଲା ଏବଂ 80 ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ମୃତ୍ୟୁ ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଇଛି, କିଛି ମାମଲା ଏବେ ପରୀକ୍ଷାଗାର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
WHO ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ-ଜେନେରାଲ ଡକ୍ଟର ଟେଡ୍ରୋସ୍ ଆଧାନମ୍ ଘେବ୍ରେୟସସ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାମାରୀ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସଂକ୍ରମଣର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। DRC ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ସାମୁଏଲ୍-ରୋଜର କାମ୍ବା କହିଛନ୍ତି ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଷ୍ଟ୍ରେନ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଟିକା କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହାର ମୃତ୍ୟୁ ହାର 50 ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରେ।
ଇବୋଲା ରୋଗ କ’ଣ?
ଇବୋଲା ଅର୍ଥୋବୋଲାଭାଇରସ ପରିବାରର ଭାଇରସ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ଏବଂ ମାରାତ୍ମକ ରୋଗ। ଛଅଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଷ୍ଟ୍ରେନ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଷ୍ଟ୍ରେନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକୋପ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯାହା ମଣିଷରେ ଗମ୍ଭୀର ସଂକ୍ରମଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହି ଭାଇରସ୍ ସାଧାରଣତଃ ପଶୁଙ୍କଠାରୁ ମଣିଷକୁ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଫଳ ବାଦୁଡ଼ି ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସଂକ୍ରମଣ ପଥ। ପଶୁ ରକ୍ତ, ଶରୀର ତରଳ ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂକ୍ରମଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବ୍ୟାପିପାରେ। ଏହି କାରଣରୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା କର୍ମୀମାନେ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ରୋଗୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ସମୟରେ ଭାଇରସ୍ ସଂକ୍ରମଣର ଉଚ୍ଚ ବିପଦରେ ଥାଆନ୍ତି। ଶବଦାହ ସମୟରେ ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭାଇରସ୍ ବ୍ୟାପିବାର ବିପଦ ରହିଥାଏ।
ଏହାର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଅନୁଯାୟୀ, ଇବୋଲାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଭାଇରାଲ୍ ଜ୍ୱର ପରି ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା କଷ୍ଟକର କରିଥାଏ। ସଂକ୍ରମଣର ଦୁଇରୁ 21 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ୱର, ଅତ୍ୟଧିକ ଥକ୍କାପଣ, ଶରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା ଏବଂ ଗଳା ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇପାରେ। ରୋଗୀମାନେ ତା’ପରେ ବାନ୍ତି, ଝାଡ଼ା, ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଚର୍ମ ଫୋଡ଼ି ଏବଂ ବୃକକ୍ ଏବଂ ଯକୃତ ସମସ୍ୟା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ରୋଗୀମାନେ ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଚିଡ଼ଚିଡ଼ା ଏବଂ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଯଦିଓ ସାଧାରଣ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ଇବୋଲା ସର୍ବଦା ରକ୍ତସ୍ରାବ କରେ, ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋଗୀଙ୍କଠାରେ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ରୋଗର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଇବୋଲା ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା କଷ୍ଟକର କାରଣ ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମ୍ୟାଲେରିଆ, ଟାଇଫଏଡ୍, ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭାଇରାଲ୍ ଜ୍ୱର ଭଳି ଅନ୍ୟ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ସହିତ ବହୁତ ସମାନ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ରୋଗ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇନଥାଏ। ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ସଠିକ୍ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ଚିହ୍ନଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ କରା ନ ଯାଏ, ତେବେ ସଂକ୍ରମଣ ଶୀଘ୍ର ଗୁରୁତର ହୋଇପାରେ।
ଏହାର ପ୍ରକୋପ କେବେ ଘଟିଛି?
ଇବୋଲାର ଇତିହାସ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର। ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ପ୍ରକୋପ 1976 ରେ ଘଟିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସୁଡାନ ଏବଂ କଙ୍ଗୋରେ ଦୁଇଟି ଲଗାତାର ବଡ଼ ସଂକ୍ରମଣ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା। ତା’ପରେ 2000-01 ରେ ଉଗାଣ୍ଡାରେ ଏହି ଭାଇରସ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ତଥାପି, 2013 ରୁ 2016 ମଧ୍ୟରେ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାରେ ସବୁଠାରୁ ବିନାଶକାରୀ ପ୍ରକୋପ ଘଟିଥିଲା। ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଗିନି, ଲାଇବେରିଆ ଏବଂ ସିଏରା ଲିଓନ ଭଳି ଦେଶରେ 28,000 ରୁ ଅଧିକ ମାମଲା ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ 11,000 ରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରୁ ଘାତକ ଇବୋଲା ପ୍ରକୋପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ସଂକ୍ରମଣ ପରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ୟୁରୋପକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଫେରିଥିବା ଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କର୍ମୀଙ୍କଠାରେ କିଛି ମାମଲା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ୨୦୧୮ ରୁ ୨୦୨୦ ମଧ୍ୟରେ DRC ଏବଂ ଉଗାଣ୍ଡାରେ ପୁଣି ବ୍ୟାପକ ସଂକ୍ରମଣ ବ୍ୟାପିଥିଲା ଏବଂ ୨୦୨୫ ରେ ଉଗାଣ୍ଡାରେ ସମ୍ପ୍ରତି ନୂତନ ମାମଲା ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଥିଲା।
ଏହାର ଚିକିତ୍ସା କ’ଣ?
ଗବେଷକମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଇବୋଲାର ଚିକିତ୍ସା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ରହିଛି। ଇମ୍ପେରିଆଲ କଲେଜ ଲଣ୍ଡନର ଚିକିତ୍ସା ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପଲବ୍ଧ ଚିକିତ୍ସା କେବଳ ଜାଇର ଷ୍ଟ୍ରେନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ବର୍ତ୍ତମାନର ବୁଣ୍ଡିବୁଗୟୋ ଷ୍ଟ୍ରେନ ପାଇଁ କୌଣସି ଅନୁମୋଦିତ ଟୀକା କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଣ୍ଟିଭାଇରାଲ୍ ଔଷଧ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଚିକିତ୍ସା ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଳ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା, ସ୍ଥିର ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତର ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ରୋଗୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ପରିଚାଳନା କରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।