ଇରାନ – ଆମେରିକା ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଏବେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ । ଏହି ଚୁକ୍ତିରେ ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ନା ତେହେରାନ ପାଇଁ ବିଜୟ? ଆମେରିକା-ଇରାନ ଚୁକ୍ତିନାମାର ଭଲ ଏବଂ ଖରାପ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତୁ।
ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ଅନେକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ବେଞ୍ଜାମିନ୍ ନେତାନ୍ୟାହୁଙ୍କ ନୀରବତା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲର ଆଭିମୁଖ୍ୟ। ଇସ୍ରାଏଲ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସୂଚିତ କରିଛି ଯେ ସେ ଏହାର ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବନ୍ଦ କରିବା ସପକ୍ଷରେ ନୁହେଁ।
୧୦୮ ଦିନର ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ପରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷିତ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତିନାମା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଆଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଉଠାଇଛି। ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନରେ ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ଘୋଷଣା କରି ଏହାକୁ ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ସଫଳତା ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଇରାନ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ କଷ୍ଟକର ଆଲୋଚନା ପରେ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଚୁକ୍ତିନାମା ଉପରେ ନିଜର ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି।
ତଥାପି, ଚୁକ୍ତିନାମା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଜୁନ୍ ୧୯ ତାରିଖରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ପ୍ରକୃତରେ କିଏ ଜିତିଲା – ଆମେରିକା ନା ଇରାନ ସେ ବିଷୟରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ତୀବ୍ର ଆଲୋଚନା ଚାଲିଛି।
ଚୁକ୍ତିନାମାର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଏବଂ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଇରାନ ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ଆମେରିକାର ପ୍ରାଥମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ଇରାନରେ ଶାସନ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯାହାକୁ ଏହା ହାସଲ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଇରାନର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରହିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଜୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଆମେରିକା ଏହାର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସାମରିକ କ୍ଷମତା, ଯେପରିକି B-2 ବୋମାବର୍ଷୀ, ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହା ଇରାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦମନ କରିପାରିନଥିଲା। ମାସ ମାସ ଧରି ଆକ୍ରମଣର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଇରାନ ତାର ରଣନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିଲା ଏବଂ ନିଜ ସର୍ତ୍ତରେ ଆଲୋଚନା ଟେବୁଲରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଘର୍ଷରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଇରାନ ଏହାକୁ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ରଣନୈତିକ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ଯୋଗାଣକୁ ବାଧା ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଚାପ ଆମେରିକାକୁ ତାର ମନୋଭାବ ନରମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା ଯେ 30 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକାର ନୌସେନା ଅବରୋଧ ହଟାଇ ଦିଆଯିବ ଏବଂ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ପୁନଃଖୋଲିବ। ଏହା ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବଜାର ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ଏବଂ ତୈଳ ସଙ୍କଟରେ ଜଡ଼ିତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ।
ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଯେ ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଯାହା ଉପରେ ଆମେରିକା ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲା, ତାହା ଅସଂଶୋଧିତ ରହିଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଚୁକ୍ତିନାମା କୌଣସି ଠୋସ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ପହଞ୍ଚି ନାହିଁ; ବରଂ, ଏହାକୁ ଆହୁରି ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଇଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଇରାନ ତା’ର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ କୌଣସି ବଡ଼ ତୁରନ୍ତ ବୁଝାମଣା କରିନାହିଁ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଇରାନର କୋଟି କୋଟି ଡଲାରର ଜମା ହୋଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଛି, ଯାହା ଇରାନ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆର୍ଥିକ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ। ତେଲ ଏବଂ ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ ରପ୍ତାନି ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଉଠାଇବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଉଛି।
ତଥାପି, ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନେକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ବେଞ୍ଜାମିନ୍ ନେତାନ୍ୟାହୁଙ୍କ ନୀରବତା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲର ସ୍ଥିତି। ଇସ୍ରାଏଲ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସୂଚିତ କରିଛି ଯେ ଏହା ଏହାର ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ବନ୍ଦ କରିବା ପକ୍ଷରେ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଲେବାନନରେ ହିଜବୋଲା ବିରୁଦ୍ଧରେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଇସ୍ରାଏଲର ରଣନୀତି ଚୁକ୍ତିକୁ ପଥଚ୍ୟୁତ କରିପାରେ ବୋଲି ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ଯେ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଟୋଲ୍-ଫ୍ରି ରହିବ କି କେବଳ ସୀମିତ ସମୟ ପାଇଁ।
ଏହି ଚୁକ୍ତି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଢାଞ୍ଚା ପରି ମନେ ହେଉଛି, ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାଧାନ ହୋଇନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେରିକା ଏହାକୁ ଏକ କୂଟନୈତିକ ସଫଳତା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି, ପରିସ୍ଥିତି ସୂଚିତ କରୁଛି ଯେ ଇରାନ ଏହାର ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବା ପରେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ପ୍ରକାଶିତ ହେବା ପରେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବିଜେତା କିଏ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ, ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧର ନିଆଁକୁ ଥଣ୍ଡା କରିବା ଦିଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି, କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିର ପଥ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି।