ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ମୋଦି ସରକାର ରାଷ୍ଟ୍ର ଗୀତ “ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍”କୁ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ପରି ସମାନ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ ବିକଶିତ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି। ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମାସର ଆରମ୍ଭରେ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ବୈଠକରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଗୀତ ଉଭୟ ସମାନ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଇନଗତ ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଭୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରକୃତରେ, ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନ ସମୟରେ ଠିଆ ହେବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ଅପମାନ ନିବାରଣ ଆଇନ, ୧୯୭୧ ଅନୁଯାୟୀ ଦଣ୍ଡନୀୟ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଜାତୀୟ ଗୀତ “ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍” ଗାନ ସମୟରେ ଠିଆ ହେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଇନଗତ ଆବଶ୍ୟକତା କିମ୍ବା ଲିଖିତ ନିୟମ ନାହିଁ।
ଜାତୀୟ ଗୀତ ସମ୍ପର୍କରେ କେଉଁ ନିୟମ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା?
ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ଏକ ବୈଠକରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ବୈଠକ ସମୟରେ, ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନ କରିବାର ନିୟମ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ, ଏବଂ ସମ୍ମାନର ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ବୈଠକରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା ଯେ, ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଗାନ କରିବାର ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ପଦ୍ଧତି ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ଉଚିତ କି? ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ପରି ଏହାକୁ ଗାନ କରିବା ସମୟରେ ଠିଆ ହେବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯିବା ଉଚିତ କି? ଯେଉଁମାନେ ଜାତୀୟ ଗୀତକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଜରିମାନା କିମ୍ବା ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡିବ କି?
ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଏପରି ସମୟରେ ଆସିଛି ଯେତେବେଳେ ମୋଦି ସରକାର ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। କଂଗ୍ରେସ ଉପରେ ବିଜେପି ତୁଷ୍ଟୀକରଣ ରାଜନୀତି ଯୋଗୁଁ ଜାତୀୟ ଗୀତର ଗୁରୁତ୍ୱ ହ୍ରାସ କରୁଥିବାର ଅଭିଯୋଗ କରିଛି।
ବିବାଦର କାରଣ
୧୯୩୭ କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନରେ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ର କିଛି ପଦକୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ବିଜେପି ଅଭିଯୋଗ କରିଛି ଯେ, ଏହି ନୀତି ବିଭାଜନର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଅଭିଯୋଗ କରିଛି ଯେ, ବିଜେପି ଇତିହାସକୁ ବିକୃତ କରୁଛି। ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି, ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ କୁ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ସମାନ ଏକ ଢାଞ୍ଚା ଦେବାକୁ ଦାବି କରି କୋର୍ଟରେ ଅନେକ ଆବେଦନ ଦାଖଲ କରାଯାଇଛି।
କେନ୍ଦ୍ରର ମୋଦି ସରକାର ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ଜାତୀୟ ଗୀତ ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପରି କୌଣସି ଦଣ୍ଡନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାରି କରାଯାଇ ନାହିଁ। ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ “ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍” ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୯୦୫-୦୮) ସମୟରେ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଲୋଗାନ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା। ସରକାର ଏହାକୁ ଏହାର ପୂର୍ବ ଗୌରବ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।