ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱାଭାବିକ ସମୟରେ ଇନ୍ଧନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଢାଞ୍ଚାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପ୍ରାୟତଃ ଘଟିନଥାଏ। ଏହା ସେତିକି ବେଳେ ଘଟିଥାଏ ଯେତେବେଳେ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଏକ ସଙ୍କଟକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଏ ଏବଂ କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତଥାପି ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋଦୀ ସରକାର ଏହାର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ପରିସ୍ଥିତି ପ୍ରତିକୂଳ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସରକାର ଇନ୍ଧନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଢାଞ୍ଚାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଛନ୍ତି। ସରକାର ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱ ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ପାଇଁ ଅଧିକ ସ୍ଥିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିଛନ୍ତି। ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦନକୁ ବିସ୍ତାର କରି ନୂତନ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ସ ଦିଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ଏବଂ ଯୋଗାଣ ଉତ୍ସକୁ ବିବିଧ କରି ମୋଦୀ ସରକାର ଦେଶକୁ ନିଜର ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ଆଘାତ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଦୃଢ଼ତା ପ୍ରଦାନ କରିଛି।
ଭାରତ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନର ପଥ କେବେବି କଷ୍ଟକର ନଥିଲା। ତେବେ ଏହାକୁ ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଲାଗି ରାଜନୈତିକ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା। ଗତ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି, ମୋଦୀ ସରକାର ତାଙ୍କ ଯୋଜନା ଉପରେ ଦୃଢ଼ ରହିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସରକାର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜକୁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ କରିଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଚାହାଁନ୍ତି। ଏହାର ରଣନୀତି ତିନୋଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଦାବି କରୁଥିଲା।
ପ୍ରଥମ ରଣନୀତି ଥିଲା ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦନ। ପେଟ୍ରୋଲ ସହିତ ଇଥାନଲ୍ ମିଶ୍ରଣ। ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଏକ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତଥାପି, ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ଭାରତ କୌଣସି ଅଗ୍ରଗତି କରିପାରିନଥିଲା ଏବଂ ଇଥାନଲ୍ ଉତ୍ପାଦନ ସ୍ଥିର ରହିଥିଲା। ୨୦୧୪ ପରେ, ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ମାଧ୍ୟମରେ, ଭାରତ ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ଭାବନାକୁ ସାକାର କରିପାରିଥିଲା। ମୋଦୀ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ, ଦେଶ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ବୃଦ୍ଧି କରିବା, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୁକାବିଲା କରିବା ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାରର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଇଥାନଲ୍ ମିଶ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ଇବିପି) ପ୍ରଥମେ ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ପେଟ୍ରୋଲରେ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ଇଥାନଲ୍ ମିଶ୍ରଣର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା।
ତେବେ ୨୦୨୦ରେ, ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟାପାର ସଂକ୍ରାନ୍ତ କ୍ୟାବିନେଟ କମିଟି (ସିସିଇଏ) ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ୨୦୨୫କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଆଣିଥିଲେ, କାରଣ ଭୂରାଜନୈତିକ ଝଟକା ସାମ୍ନାରେ ଦେଶର ଶକ୍ତି ଆମଦାନୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଥିବ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ନୀତିଗତ ଧ୍ୟାନର ଫଳସ୍ୱରୂପ, ପେଟ୍ରୋଲରେ ଇଥାନଲ୍ ମିଶ୍ରଣ ୨୦୧୪ରେ ୧.୫ ପ୍ରତିଶତରୁ ୨୦୨୫ରେ ୨୦ ପ୍ରତିଶତକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୧୩ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଇଥାନଲ୍ ଉତ୍ପାଦନ ୨୦୧୪ରେ ୩୮ କୋଟି ଲିଟରରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୨୦୨୫ ଜୁନ୍ ସୁଦ୍ଧା ୬୬୧.୧ କୋଟି ଲିଟରକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
୨୦ ପ୍ରତିଶତ ଇଥାନଲ୍ ମିଶ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବେ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୪୪ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲ୍ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ସଞ୍ଚୟ କରୁଛି।
ଦ୍ୱିତୀୟ ରଣନୀତି ଥିଲା ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହାସଲ କରିବା ଅର୍ଥାତ୍ ବିକଳ୍ପ ଇନ୍ଧନକୁ ଆପଣାଇବା। ମୋଦୀ ସରକାର ଦେଶର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଯାନ (ଇଭି) ଶିଳ୍ପର ସମସ୍ତ ସ୍ତରରେ ବିକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସରକାର ଅଟୋମୋବାଇଲ କ୍ଷେତ୍ରରେ ୧୦୦% ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିଦେଶୀ ନିବେଶ (ଏଫଡିଆଇ)କୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ। ଫଳରେ ଗତ ଚାରି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୩୬ ବିଲିୟନ ଏଫଡିଆଇ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥିଲା। ଅଟୋମୋବାଇଲ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ନବସୃଜନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା କ୍ଷମତା ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଯୋଜନା ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା। ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଏବଂ ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଯାନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତରେ (ହାଇବ୍ରିଡ୍) ଇଭିର ଦ୍ରୁତ ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ (ଫେମ୍ ୧) ୨୦୧୫ରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା କ୍ଷେତ୍ରର ସ୍ଥାୟୀ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବ।
ଯୋଜନାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ପ୍ରାୟ ୨.୭୮ ଲକ୍ଷ ଇଭି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଫଳରେ ପ୍ରାୟ ୫୯ ନିୟୁତ ଲିଟର ଇନ୍ଧନ ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଥିଲା। ଫେମ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଯୋଜନାର ଫଳାଫଳ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞତା ଉପରେ ଆଧାର କରି ଫେମ୍ ର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨୦୧୯ରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା। ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଯାନ ଉପରେ ଆଗୁଆ ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ (କ୍ରେତା/ଶେଷ-ଉପଭୋକ୍ତା) ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ରିହାତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣୀୟତାକୁ ସହଜ କରିଥିଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଯାନ (ଇଭି)କୁ ଅଧିକ ଉପଲବ୍ଧ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବୃହତ ଅଂଶ ପାଇଁ ସୁଲଭ କରିଥିଲା। ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଗ୍ରହଣୀୟତାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏହି ଯୋଜନା ୧.୬ ନିୟୁତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଯାନ (ଇଭି) କ୍ରୟ ଏବଂ ଚାର୍ଜିଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସବସିଡି ଦେଇଥିଲା। ଫଳରେ ୪୨.୯ ନିୟୁତ ଲିଟର ଇନ୍ଧନ ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଥିଲା।
ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଭାରତରେ ପଞ୍ଜିକୃତ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବାହନର ସଂଖ୍ୟା ୨୦୧୯-୨୦ ତୁଳନାରେ ୨୦୨୩-୨୪ରେ ୯.୭ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭାରତର ଇଭି ବଜାର ୨୦୨୫-୨୦୨୬ରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାର ବିକ୍ରୟ ୨.୩ ନିୟୁତ ୟୁନିଟ୍ (ମୋଟ ଯାନବାହନ ପଞ୍ଜିକରଣର ପ୍ରାୟ ୮ ପ୍ରତିଶତ) ପହଞ୍ଚିବ।
ଇଭି ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ସଠିକ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି। ମୋଦୀ ସରକାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ଯୋଗାଣକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଏବଂ ଭାରତର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ମୂଲ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଲାଗି ‘ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ମିଶନ’ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।
ମୋଦୀ ସରକାରଙ୍କ ତୃତୀୟ ରଣନୀତି ଥିଲା ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଏବଂ ଯୋଗାଣ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ବିବିଧତା ଉପରେ ଜଡିତ ଥିଲା। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ବହୁ-ସଂଯୋଗ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଭାରତକୁ ନିଜ ହିତକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସହ ସମାନ୍ତରାଳ, ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ବିକଶିତ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିଛି। ଏହି କୂଟନୀତିକ ପ୍ରସାର ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ୨୭ଟି ଦେଶରୁ ଭାରତର ଅଶୋଧିତ ଉତ୍ସ ଆଧାରକୁ ଆଜି ୪୦ରୁ ଅଧିକ କରିଛି।
ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବୁଝିବାର ଏକ ଉପଯୋଗୀ ଉପାୟ ହେଉଛି, ଯଦି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଇନଥାନ୍ତା ତେବେ ପରିସ୍ଥିତି କିପରି ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତା ତାହା ବିଚାର କରିବା। ରୁଷ-ୟୁକ୍ରେନ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ତେଜନା ଭଳି ଘଟଣା ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି ଯେ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳ କେତେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବିଚାର କରନ୍ତୁ ଯେ ଇଥାନଲ୍ ମିଶ୍ରଣ ଭଳି ଘରୋଇ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରସାର ଯୋଗୁ ୨୦୧୪ ପରଠାରୁ ୧୯୦ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନରୁ ଅଧିକ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିଛି। ଏହା ୧.୫୫ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ସଞ୍ଚୟ କରିଛି। ଏପରି ହୋଇନଥିଲେ ଭାରତ ଏପରି ଝଟକାରେ ଅଧିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତା ଏବଂ ପରିଣାମ ପ୍ରତିକୂଳ ହୋଇଥାନ୍ତା।
ଯଦି ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋଦୀ ସରକାର ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଏପରି ବାଧା ଭାରତର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗମ୍ଭୀର ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଥାନ୍ତା, ଯାହାର ପରିଣାମ ଭାରତ ପରି ଏକ ବିସ୍ତାରଶୀଳ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ବିନାଶକାରୀ ହୋଇଥା’ନ୍ତା। ତେଣୁ, ଗତ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ନିଆଯାଇଥିବା ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ଆଜି ଆମେ ଦେଖୁଥିବା ଭୂରାଜନୈତିକ ଅନିଶ୍ଚିତତାର ସମୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। ଏହା ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପରିଚାଳନାରେ ଅଧିକ ନମନୀୟତା ଏବଂ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପରିଚାଳନାରେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।
ତେବେ ସେ ଦିନ ବିତିଯାଇଛି ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କାରଣରୁ ଭାରତର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ବିପନ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଏବେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ କରିଡରରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ହେଲେ ଭାରତ ଏକ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ଏହାକୁ ଭରଣା କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। ଯୋଗାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଦେଖାଦେଉ ନାହିଁ। ଭାରତୀୟ ବିଶୋଧନକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁନଥିବାରୁ ଏହି ନମନୀୟତା ଦେଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଛି। ଯଦିଓ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇ ରହିଛି, ଭାରତ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ମାର୍ଗ ବଦଳାଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ରପ୍ତାନିକାରୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଆଡ଼କୁ ଭାରତ ନିଜର ରଣନୀତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରୁଛି। ଭାରତ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବଜାରରେ ବାଧାକୁ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ଆଜି ବହୁତ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତିରେ ଅଛି। ଏପରି ଏକ ବିଶ୍ୱରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳ କ୍ରମଶଃ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି, ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଏବଂ ସହଭାଗୀତାର ଏକ ବ୍ୟାପକ ତଥା ବିବିଧ ଆଧାର ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଲଟିଛି।