ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ବିଜ୍ଞାନ ଭବନରେ ଆୟୋଜିତ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୫-୨୬’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନିତ କରିଛନ୍ତି। ଆବାସ ଓ ସହର ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (ଏମଓୟୁଏଚଏ) ଅଧୀନସ୍ଥ ସହର ବିକାଶ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। କେନ୍ଦ୍ର ଆବାସ ଓ ସହର ବ୍ୟାପାର ତଥା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ମନୋହର ଲାଲ୍ ଏବଂ ଆବାସ ଓ ସହର ବ୍ୟାପାର ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଟୋଖାନ ସାହୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ବିଜେତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଚଳିତ ବର୍ଷ ୫ଟି ବର୍ଗରେ ମୋଟ ୬୦ଟି ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି:
- ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଯୋଡ଼ି (ଏସଏସଜେ)
- ‘ସୁପର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଲିଗ୍’ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହରଗୁଡ଼ିକ
- ୫ଟି ଜନସଂଖ୍ୟା ବର୍ଗରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର
- ସ୍ୱଚ୍ଛ ନଦୀ ତଟବର୍ତ୍ତୀ ସହର
- ସ୍ୱଚ୍ଛ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହର
- ସ୍ୱଚ୍ଛ ହିମାଳୟ ସହର
- ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାଷଣ ଦେଇ, ଭାରତର ମାନ୍ୟବର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶ୍ରୀମତୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ ଯେ କେବଳ କୌଣସି ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଚ୍ଛତା ହାସଲ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଆବଶ୍ୟକ। ସେ ନାଗରିକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପ୍ରଶାସନିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ। ଛୋଟ ବୟସରୁ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରି, ସେ ସ୍କୁଲ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସାମିଲ କରିବା ଏବଂ ପିଲା ଏବଂ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ସହିତ ନିରନ୍ତର ଆଲୋଚନାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ ନାଗରିକ, ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନେ ଏକାଠି କାମ କଲେ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ଭୂମିଗତ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ନାଗରିକ ମତାମତକୁ ଯଥୋଚିତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଗଲେ ପରିମଳରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଗତି ସମ୍ଭବ। ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଯୋଡ଼ି ପ୍ରୟାସକୁ ସହଯୋଗମୂଳକ ଶିକ୍ଷାର ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ଯାହା ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ନବସୃଜନ ଏବଂ ସହରୀ ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଉଚ୍ଚ ମାନଦଣ୍ଡ ହାସଲ କରିବାରେ ପରସ୍ପରକୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ।
ସଭାରେ ଉଦ୍ବୋଧନ ଦେଇ କେନ୍ଦ୍ର ଆବାସ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ମନୋହର ଲାଲ କହିଲେ ଯେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ’ ଏକ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଏହା ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ସହ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଅଧିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛି। ୨୦୧୪ ମସିହାରୁ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ରଗତି ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରି ସେ କହିଲେ ଯେ, ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ହାର ୧୬% ରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୮୦% ରେ ପହଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ଘର ଘର ବୁଲି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ ବ୍ୟବସ୍ଥା ୪୪% ରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୯୬% ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଛି। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଲେ ଯେ, ପୁରୁଣା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଗଦା ଗୁଡ଼ିକର ସଫେଇ ଓ ପରିଚାଳନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟ ୧୧,୦୦୦ ଏକର ସହରାଞ୍ଚଳ ଜମି ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଭିନ୍ନ ଉପଯୋଗୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।
ମାନ୍ୟବର ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ତରରେ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ’ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସହର ଓ ନଗରଗୁଡ଼ିକର ମାନ୍ୟତା (ରାଙ୍କିଙ୍ଗ୍) ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରିବ, ଯାହା ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ (ୟୁଏଲବି) ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ସୃଷ୍ଟି କରିବ ଏବଂ ଛୋଟ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ମାନରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବ।
ମନୋହର ଲାଲ୍ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ’ର ବ୍ୟାପକତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ; ଯାହା ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ୭୩ ଟି ସହରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୨୦୨୫-୨୬ ସୁଦ୍ଧା ୪,୭୫୧ଟି ସହରକୁ ବ୍ୟାପିଛି। ସେ ଜଣାଇଲେ ଯେ ଚଳିତ ବର୍ଷର ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସମୟରେ ୨.୭୦ କୋଟି ନାଗରିକ ନିଜର ମତାମତ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଏଥିସହ, ୧,୭୦୦ରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ ସହର ନିଜର ମାନ୍ୟତା (ରାଙ୍କିଙ୍ଗ୍)ରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିଥିବା ବେଳେ ୩୫୦ରୁ ଅଧିକ ସହର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନର ଉନ୍ନତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଜୋର୍ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ ଯେ, ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ’ର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା କେବଳ ମାନ୍ୟତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବାରେ ନାହିଁ, ବରଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ରହିଛି। ସେ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛତା ହିଁ ସେବା ୨୦୨୬’ରେ ପ୍ରାୟ ୨.୧୦ କୋଟି ନାଗରିକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ୩୩,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶିବିର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ ୧୭ ଲକ୍ଷ ‘ସଫାଇ ମିତ୍ର’ଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ସୁବିଧା ଏବଂ ‘ଜ୍ଞାନ ଯାତ୍ରା’ରେ ପ୍ରାୟ ୪ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ସହରୀ ପରିମଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଏବଂ ଉତ୍କର୍ଷତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ନୂତନ ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଯୋଡ଼ି ପଦକ୍ଷେପ ଅଧୀନରେ, ଜ୍ଞାନ ବଣ୍ଟନକୁ ସହଜ କରିବା ଏବଂ ପରିମଳ ଫଳାଫଳକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ୭୦ ଟି ପରାମର୍ଶଦାତା ସହରକୁ ୧୯୧ ଟି ପରାମର୍ଶଦାତା ସହର ସହିତ ଯୋଡାଯାଇଛି। ସେ ବ୍ୟାପକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ଜନସଂଖ୍ୟା ବର୍ଗରେ ସ୍ୱୀକୃତି ସହିତ ନଦୀ କୂଳ ସହର, ଉପକୂଳ ସହର ଏବଂ ହିମାଳୟ ସହର ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୁରସ୍କାର ବର୍ଗ ପ୍ରଚଳନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଗତି-୫୦ ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରି ଶ୍ରୀ ମନୋହର ଲାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା-ଚାଳିତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ତଦାରଖ ମାଧ୍ୟମରେ ୫୦ ଟି ସହରକୁ ମଡେଲ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଭାବରେ ବିକଶିତ କରାଯିବ। ସମସ୍ତ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ ସହର, ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ସଫାଇ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଇ, ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ସହରୀ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ କରିବା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ତଥା ବିକଶିତ ଭାରତର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦୋହରାଇଥିଲେ।
ଆବାସ ଓ ସହର ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (ଏମଓଏଚୟୁଏ) ଅଧୀନ ସହରୀ ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗର ସଚିବ ଶ୍ରୀ ସତେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଆଲୋକପାତ କରି କହିଲେ ଯେ, ଗତ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ’ ସହରୀ ପରିମଳ ସେବାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି ଏବଂ ଏହି ମିଶନ୍ ଅଧୀନରେ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ତରରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଫଳାଫଳ ହାସଲ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଲେ ଯେ, ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ’ କେବଳ ଏକ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ’ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସାମୂହିକ ସ୍ୱର ଅଟେ। ସେ କହିଲେ, “ଆଜିର ଦିନଟି ହେଉଛି ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଅଭିଯାନକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ଆମର ସହର ଓ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରୟାସକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରିବାର ଦିନ।”
‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ୨୦୨୫-୨୬’ର ଫଳାଫଳ ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଉନ୍ନତିମୂଳକ ଧାରାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି; ଏଥିରେ ୩୫୦ରୁ ଅଧିକ ସହରୀ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା (ୟୁଏଲବି) ନିଜର ମାନ୍ୟତାରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନର ଉନ୍ନତି ଆଣିଛନ୍ତି। ଛୋଟ ସହରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ମୁଖ୍ୟ ଚାଳକ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି। ୫୦,୦୦୦ରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ୧,୭୦୦ରୁ ଅଧିକ ସହରୀ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ୨୦୨୪-୨୫ ତୁଳନାରେ ନିଜର ମାନ୍ୟତାରେ ଉନ୍ନତି କରିଛନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ, ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଯୋଗୁଁ ସବୁ ଆକାରର ସହରରେ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଅଭିଯାନ’ ଅଧିକ ଗତିଶୀଳ ହେଉଛି।
ସହଯୋଗ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ସମକକ୍ଷ ଶିକ୍ଷାରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ମେଣ୍ଟର ସିଟି ଅହମ୍ମଦାବାଦ ଏବଂ ମେଣ୍ଟୀ ସିଟି ସାନନ୍ଦ, ମେଣ୍ଟର ଇନ୍ଦୋର ଏବଂ ମେଣ୍ଟୀ ଦେପାଲପୁର ଏବଂ ମେଣ୍ଟର ତିରୁପତି ଏବଂ ମେଣ୍ଟୀ କୁପ୍ପମଙ୍କୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଯୋଡ଼ି ପୁରସ୍କାର ଅଧୀନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଡ଼ି ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ମେଣ୍ଟର ସିଟି (ଏସଏସ ୨୦୨୪-୨୫ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ) ଏବଂ ଏହାର ଯୋଡ଼ି ମେଣ୍ଟୀ ସିଟିର ମିଳିତ ସ୍କୋର ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୩ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶେହର ଯୋଡ଼ିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଯୋଡ଼ି ପଦକ୍ଷେପ ଅଧୀନରେ ଉଭୟ ସହରର ମିଳିତ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏବଂ ସହଯୋଗ ପ୍ରୟାସକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାମଗ୍ରିକ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନ ଉନ୍ନତି ସହିତ ପରାମର୍ଶ ଫଳାଫଳକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଏ। ଯୋଡ଼ି ପୁରସ୍କାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀ ସହରଗୁଡ଼ିକ କମ୍ ସ୍କୋର ଥିବା ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରୟାସ ୨୦୨୪-୨୫ ପୁରସ୍କାର ସମାରୋହ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ – ଇଚ୍ ୱାନ୍- ଟିଚ୍ ୱାନ୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଭାରତର କାଳଜୟୀ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ମୂଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ, ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ସହରରୁ ଅନ୍ୟ ସହରକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଏ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସାମୁହିକ ଭାବରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ଉତ୍କର୍ଷତା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଯାଇପାରିବ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନଭି ମୁମ୍ବାଇ, ଗୁଜୁରାଟର ସୁରଟ ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଜୟୱାଡା ସୁପର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଲିଗ୍ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୩ଟି ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି। ଏକ ନୂତନ ପିଢ଼ିର ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହରଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ଥାନକୁ ସୂଚିତ କରି, ଦଶ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗରେ ବିଶାଖାପାଟଣା, ଜବଲପୁର ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଭାବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୫-୨୬’ର ପରିସରକୁ ବ୍ୟାପକ କରାଯାଇ ଏଥିରେ ପାହାଡ଼ିଆ ଓ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ସହରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ନଦୀକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଏବଂ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ରୁଦ୍ରପୁର ଏବଂ ଜମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ଜମ୍ମୁ ଓ ସୋପିଆନ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୩ଟି ସ୍ୱଚ୍ଛ ହିମାଳୟ ସହର ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ନଦୀକୂଳ, ଉପକୂଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକ ଆମର ପ୍ରାକୃତିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଏଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱଚ୍ଛତା କେବଳ ପରିବେଶଗତ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ନଦୀକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହର’ ବର୍ଗରେ ରେୱା (ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ), ବିଳାସପୁର (ଛତିଶଗଡ଼) ଏବଂ ବାରାଣାସୀ (ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ) ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରଥମ ୩ଟି ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହର’ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ, କେରଳର ଆଲାପୁଜା ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ରତ୍ନଗିରି ମନୋନୀତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଉତ୍କର୍ଷତାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବା ଏବଂ ପୁରସ୍କୃତ କରିବା ପାଇଁ, ୩୦ ଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀ ସହରକୁ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୁଇଟି ବର୍ଗରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଛି: (i) ୫ ଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୟୁଏଲବି ଏବଂ (ii) ୫ ରୁ ଅଧିକ ୟୁଏଲବି।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣର ଦଶମ ସଂସ୍କରଣର ଅଂଶ ଭାବରେ, ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା (ୟୁଏଲବି) ଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ୪୩ ଟି ସୂଚକରେ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ୧୦ ଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ରକୁ କଭର କରିଥିଲା, ଯେପରିକି ପୃଥକୀକରଣ, ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଅପଚୟ ପଦାର୍ଥ ପରିବହନ, କଠିନ ଅପଚୟ ପରିଚାଳନା, ଦୃଶ୍ୟମାନ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ପରିମଳର ପ୍ରବେଶ, ଡିସ୍ଲଜିଂ ସେବାର ଯାନ୍ତ୍ରିକୀକରଣ, ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ ଏବଂ ସାଂଗଠନିକ ପାରାମିଟର, ବ୍ୟବହୃତ ଜଳ ପରିଚାଳନା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପରିମଳ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସାମଗ୍ରିକ କଲ୍ୟାଣ, ନାଗରିକ ମତାମତ ଏବଂ ଅଭିଯୋଗ ସମାଧାନ। ୩୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନକାରୀ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ବ୍ୟାପକ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ପ୍ରକୃତ-ସମୟ ଜିପିଏସ-ସକ୍ଷମ ମନିଟରିଂ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରମାଣ ଦାଖଲ ଠାରୁ ଯାଞ୍ଚକରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ୍, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ କଠୋର ଗୁଣବତ୍ତା ଢାଞ୍ଚା ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲା।