ଭୁବନେଶ୍ୱର: କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ପେନସନ କେବଳ ଅବସର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ, ବରଂ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଭରସା ମଧ୍ୟ। ଜଣେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ପେନସନଭୋଗୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଫ୍ୟାମିଲି ପେନସନ୍ ବା ପରିବାର ପେନସନ୍ ମିଳିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପେନସନ୍ ପାଇବାକୁ ପରିବାରର କେଉଁ ସଦସ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଅଧିକାରୀ? ପତି କିମ୍ବା ପତ୍ନୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପିଲାମାନେ କେଉଁ ସର୍ତ୍ତରେ ପେନସନ୍ ପାଇପାରିବେ? ଏପରିକି ପିଲାମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲେ ପିତାମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ସୁବିଧା ପାଇବେ? ଏହି ସବୁ ନିୟମ ଜାଣିବା ଜରୁରୀ।
କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ ପରିବାର ପେନସନ୍?
ଜଣେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ହଠାତ୍ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରେ। ବିଶେଷକରି ଯଦି ସେହି କର୍ମଚାରୀ ପରିବାରର ଏକମାତ୍ର ରୋଜଗାରକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ପରିବାରର ଜୀବନଯାପନ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପରିବାର ପେନସନ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଇଦେବା।
ପରିବାର ପେନସନ୍ର ପ୍ରଥମ ଅଧିକାର କାହାର?
ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇବାର ପ୍ରଥମ ଅଧିକାର ତାଙ୍କ ଜୀବିତ ଆଇନଗତ ପତି କିମ୍ବା ପତ୍ନୀଙ୍କର ରହିଥାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ପତ୍ନୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱାମୀ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତେବେ ପତି କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ ଉଭୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧିକାରୀ କିଏ ହେବେ, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଗ୍ୟତା ଆଧାରରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ।
ପତି-ପତ୍ନୀଙ୍କ ପରେ ପିଲାମାନେ ପାଇପାରିବେ ପେନସନ୍
ପତି କିମ୍ବା ପତ୍ନୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇପାରିବେ। ଏଥିରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ୍ୟ ବୟସର ପୁଅ-ଝିଅ, ବିଧବା କିମ୍ବା ଛାଡ଼ପତ୍ର ପାଇଥିବା ଝିଅଙ୍କ ସମେତ କେତେକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବର୍ଗର ସନ୍ତାନ ସାମିଲ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଏହାସହ ପାଳିତ ଓ ସାବତ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ରହିଛି।
ସାଧାରଣତଃ ୨୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇପାରନ୍ତି। ତେବେ ଏହା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଅଧିକାର ନୁହେଁ। ବୟସ, ବୈବାହିକ ସ୍ଥିତି, ଆୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ୍ୟତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ। କେତେକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ସନ୍ତାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୟସ ସୀମା ସମ୍ପର୍କିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ପିଲାମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲେ କିଏ ପାଇବେ?
ଯଦି କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପତି କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ ଜୀବିତ ନାହାନ୍ତି ଏବଂ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସୁବିଧାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ମୃତ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିବା ମାଆ କିମ୍ବା ବାପା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କଲେ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇପାରିବେ।
ବାପା ନା ମାଆ, କାହାକୁ ମିଳିବ ପ୍ରାଥମିକତା?
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ପିତାମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରଥମେ ପେନସନ୍ ପାଇବେ। ଦିଆଯାଇଥିବା ନିୟମ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ଉଭୟ ପିତାମାତା ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଏ। ତେବେ ପେନସନ୍ର ଅନୁମୋଦନ ପାଇଁ ଆୟ, ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟତା ସମ୍ପର୍କିତ ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ପେନସନ୍ ଦାବି ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି ରଖନ୍ତୁ ନିୟମ
ପରିବାର ପେନସନ୍ର ନିୟମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ଭାବେ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ। କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ପେନସନ୍ ଯୋଜନା, ପରିବାରର ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ଦାବିଦାରଙ୍କ ଆଧାରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ। ତେଣୁ ପରିବାର ପେନସନ୍ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପେନସନ୍ ନିୟମ ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭାଗର ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଜରୁରୀ।