ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଆଜିକାଲି ଚା’ ଦୋକାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଶପିଂ ମଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ୟୁନିଫାଏଡ୍ ପେମେଣ୍ଟ୍ସ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (UPI) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର କାରବାର ହେଉଛି। ଡିଜିଟାଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଅଭିଯାନରେ UPI ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ପାଲଟିଛି। ତେବେ ଏହି ବିଶାଳ ଆର୍ଥିକ କାରବାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି—ଆପଣ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ UPI ପେମେଣ୍ଟରୁ ଭାରତ ସରକାର କେତେ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି?
ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ ତାରିଖରୁ ₹୨,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ବାଣିଜ୍ୟିକ କାରବାର (Merchant Transactions) ଉପରେ ୦.୪% ମର୍ଚାଣ୍ଟ ଡିସକାଉଣ୍ଟ ରେଟ୍ (MDR) ଲାଗୁ ହେବା ନିୟମକୁ ନେଇ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଏକ ମାମଲା ପହଞ୍ଚିଛି। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ସିଷ୍ଟମରୁ ସରକାର ଓ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) କିଭଳି ରୋଜଗାର କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଶୁଳ୍କ (Fee) ନା ଟିକସ (Tax)—ସେ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମଗ୍ର ସ୍ଥିତିରେ UPI ର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଆର୍ଥିକ ହିସାବ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଧାରଣା ରହିଛି ଯେ ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାର ହେଲେ ସରକାରୀ କୋଷାଗାରକୁ ସିଧାସଳଖ କିଛି ପ୍ରତିଶତ ରାଜସ୍ୱ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ଆପଣ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଟଙ୍କା ପଠାନ୍ତୁ (Person-to-Person) କିମ୍ବା କୌଣସି ଦୋକାନୀଙ୍କୁ ଦେୟ ଦିଅନ୍ତୁ (Person-to-Merchant)—ଗୋଟିଏ ବି ଟଙ୍କା ସିଧାସଳଖ ସରକାରଙ୍କ କୋଷାଗାରକୁ ଯାଏନାହିଁ। ସାଧାରଣ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି-ବ୍ୟକ୍ତି (P2P) ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣା ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଠାରୁ ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିବା ୦.୪% MDR ଶୁଳ୍କ ସରକାରୀ ରାଜସ୍ୱ କିମ୍ବା ଟିକସ ନୁହେଁ।
MDR (Merchant Discount Rate) କୌଣସି ଟିକସ, ସେସ୍ କିମ୍ବା ସରକାରୀ ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଳ୍କ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ସର୍ଭର ଏବଂ ନିରାପତ୍ତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଫିନଟେକ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ। ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କଠାରୁ ସଂଗୃହିତ ମୋଟ MDR ପରିମାଣରୁ ୪୦% ଗ୍ରାହକଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ (Remitter Bank) କୁ ଯାଏ, ୩୦% ପେମେଣ୍ଟ ଗେଟୱେକୁ ଯାଏ, ୨୦% PhonePe, Google Pay, Paytm ଭଳି UPI ଆପ୍ (Third-Party App Provider) କୁ ଯାଏ ଏବଂ ବାକି ୧୦% UPI ଆପ୍ ସହ ଜଡ଼ିତ ସ୍ପୋନ୍ସର ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସଫଳ ଭାବେ ଚଲାଇବା। ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ଫିନଟେକ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ବିନା ବାଧାରେ ୨୪x୭ ସେବା ଯୋଗାଇଦେଇ ପାରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି MDR ଅର୍ଥ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ସରକାର ଏଥିରୁ ନିଜେ ରୋଜଗାର ନକରି ଦେଶରେ କ୍ୟାଶଲେସ୍ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି।