ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଆଦିବାସୀ ପତ୍ନୀ ବୁଦ୍ଧନୀ ମାଝୀଁଙ୍କ ପାଇଁ ସାନ୍ଥାଲିରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଦାବି ହୋଇଛି। ଶୁକ୍ରବାର ରାତିରେ ୮୦ ବର୍ଷୀୟା ବୁଧନୀ ମାଝୀଁଙ୍କର ଏହି ଦୁନିଆରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଗତ ୬୪ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ନିଜ ଜାତି ଓ ସମାଜରେ ବହିଷ୍କାରର ଶିକାର ହୋଇ ଆସୁଥିଲେ। ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦାମୋଦର ଭ୍ୟାଲି କର୍ପୋରେସନର ପଞ୍ଚେତ ଡ୍ୟାମ ଓ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ଲାଣ୍ଟକୁ ବୁଦ୍ଧନି ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ସମ୍ମାନରେ ମିଳିଥିବା ମାଳ ଉଠାଇ ବୁଧନୀ ମାଝୀଁଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ବୁଧନୀଙ୍କୁ ୧୬ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା।
ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ପଞ୍ଚେତ ବନ୍ଧ ଉଦଘାଟନ ଅବସରରେ ବୁଧନୀଙ୍କୁ ମାଲ୍ୟାର୍ପଣ କରିଥିବା ମାଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଜୀବନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଲଟିଥିଲା। ବାସ୍ତବରେ ସାନ୍ଥାଲ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଜଣେ ମହିଳା କିମ୍ବା ଝିଅଙ୍କୁ ମାଲ୍ୟାର୍ପଣ କରିବାକୁ ବିବାହଭାବେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବାହାରେ ବିବାହ କରିବା ଲୋକ ସମାଜରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଉଥିଲା। ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନେହେରୁଙ୍କ ମାଳପିନ୍ଧାକୁ ବିବାହ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ। ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବାହାରେ ଜଣେ ଅଣ ଆଦିବାସୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ‘ବିବାହ’ କରିଥିବାରୁ ବୁଦ୍ଧି ମାଝୀଁଙ୍କୁ ସମାଜରୁ ବହିଷ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା। ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗାଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ବାରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ନଭେମ୍ବର ୧୭ ତାରିଖରେ ବୁଦ୍ଧନୀ ମାଝୀଁଙ୍କ ଏହି କାହାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କ ପଞ୍ଚେତ ଏକ କୁଡ଼ିଆରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଥିବା କୁଡ଼ିଆରେ ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ରତ୍ନାଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲେ।
ଏହିପରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କ ଜୀବନର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ
କୁହାଯାଏ ଯେ ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ୧୯୫୨ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଜମି ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଜମି ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ରୋଜଗାରର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ସ ନ ଥିଲା। ତେବେ ଏହାପରେ ବି ବୁଦ୍ଧନୀ ହାର ମାନିନଥିଲେ। ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ସେ ଶ୍ରମିକଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧନୀ ପ୍ରଥମ ଠିକା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ।
ତା’ପରେ ୧୯୫୯ ଡିସେମ୍ବର ୫ ତାରିଖରେ ଉଦଘାଟନୀ ଉତ୍ସବରେ ନେହେରୁ ତାଙ୍କୁ ମାଲ୍ୟାର୍ପଣ କରିବା ପରେ ସମସ୍ୟା ପୁଣି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। ନେହେରୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ଡିଭିସି ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ସାନ୍ଥାଲିମାନ ରାବଣ ମାଝୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କୁ ବାଛିଥିଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ ବୁଦ୍ଧନୀ ଡ୍ୟାମ୍ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ବଟନ ଦବାଇଥିଲେ।
୧୯୬୨ମସିହାରେ ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଡିଭିସି ଠିକା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସହ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ପଡ଼ୋଶୀ ବଙ୍ଗଳାର ପୁରୁଲିଆର ସାଲଟୋରାକୁ ଚାଲି ଆସି ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧନୀ ଏକ କୋଲିୟରିର ଠିକା କର୍ମଚାରୀ ସୁଧୀର ଦତ୍ତଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
୧୯୮୫ ମସିହାରେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଭାବେ ବଙ୍ଗଳାର ଆସାନସୋଲ ଯାଇଥିବାବେଳେ ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ କରାଇ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ବୁଦ୍ଧନୀଙ୍କୁ ଡିଭିସିରେ ଚାକିରି ମିଳିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ୨୦୦୫ରେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।