ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଗତ ବାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତରେ ଏକ ବଡ଼ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରଗତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ଯାହା ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍ଵାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକୁ ଦକ୍ଷ, ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସଶକ୍ତ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଇ କେନ୍ଦ୍ର ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏଭଳି ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛି ଯାହା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣକୁ ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ କରିବା ସହ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଶାସନର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ, ସ୍ଥାନୀୟ ଯୋଜନାର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ, ଆର୍ଥିକ ହସ୍ତାନ୍ତରଣରେ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଦେଶର ଗ୍ରାମୀଣ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମାବେଶୀ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିପାରିଛି।
କ୍ଷମତା ନିର୍ମାଣ ଓ ଡିଜିଟାଲୀକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ବ
ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ମୁଖ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉଛି। ୨୦୧୮-୧୯ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ୨୦୨୨-୨୩ ମସିହାରୁ ନୂତନ ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଥିବା ‘ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଗ୍ରାମ ସ୍ଵରାଜ ଅଭିଯାନ’ ଅଧୀନରେ, ସମଗ୍ର ଦେଶର ୨.୭୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନର ମୋଟ ପ୍ରାୟ ୪.୧୦ କୋଟି ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧି ଏବଂ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ତଥା ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଗ୍ରାମୀଣ ପ୍ରଶାସନ ଇତିହାସରେ ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ସମ୍ପ୍ରସାରଣର ଏହା ଏକ ଅଭୁତପୂର୍ବ ସଫଳତା।
ମହିଳା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ, ପେସା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ଶାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ କୌଶଳର ବିକାଶ ପାଇଁ ‘ଆରଜିଏସଏ’ ଏକ ମେରୁଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। କେବଳ ୨୦୨୨-୨୩ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷଠାରୁ ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଆରଜିଏସଏ ଅଧୀନରେ ୩୩.୫୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମହିଳା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାୟତର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ, ସେବା ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ନେତୃତ୍ଵ ନେବାର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାରେ ସୁଧାର ଆଣିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ କରାଯାଇଛି।
ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ପାଇଁ, ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ଗଠନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ବିନିଯୋଗ କରାଯାଇଛି। ଆରଜିଏସଏ ଏବଂ ପୁନର୍ଗଠିତ ଆରଜିଏସଏ ଅଧୀନରେ ୨୫,୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଭବନ ଏବଂ ୬୧,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ କ୍ଷମତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ଏହା ସହିତ, ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ବିକାଶ ଯୋଜନା (ଜିପିଡିପି)କୁ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଜନାର ପ୍ରାଥମିକ ଉପକରଣ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗତ କରାଯାଇଛି। ୨.୫୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତରେ ବିକାଶ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଛି। ଇ-ଗ୍ରାମସ୍ୱରାଜ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିପିଡିପିର ଡିଜିଟାଲ ସମନ୍ୱୟ ସ୍ଥାନୀୟ ବିକାଶ ଯୋଜନାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ସୁଗମତାକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରିଛି।
ଏହି ସମୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ସ୍ବାମୀତ୍ବ ଯୋଜନା। ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ, ଏହି ଯୋଜନା ଗ୍ରାମୀଣ ଜନବସତିରେ ଡ୍ରୋନ-ଆଧାରିତ ସର୍ଭେକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି, ଫଳରେ ୧୦ ଜୁନ୍ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ୧.୯୨ ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରାୟ ୩.୧୮ କୋଟି ସମ୍ପତ୍ତି ମାଲିକାନା କାର୍ଡ ବଣ୍ଟନ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି। ସମ୍ପତ୍ତି ମାଲିକାନାର ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ପ୍ରଦାନ କରି, ଏହି ଯୋଜନା ସମ୍ପତ୍ତି ବିବାଦ ହ୍ରାସ କରିବାରେ, ସଂସ୍ଥାଗତ ଋଣ (ଋଣ) ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ଏବଂ ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର ରାଜସ୍ୱ ସମ୍ଭାବନାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି।
ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ‘ଇ-ଗ୍ରାମ ସ୍ଵରାଜ’ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ପଞ୍ଚାୟତର ଡିଜିଟାଲ୍ ରୂପାନ୍ତରଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଛି, ଯାହା ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି, ବଜେଟ୍, ହିସାବ ରକ୍ଷଣ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ପରିଚାଳନା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଡିଜିଟାଲ୍କୃତ କରିପାରିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୨.୫୯ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପଞ୍ଚାୟତକୁ ‘ଇ-ପଞ୍ଚାୟତ’ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ପବ୍ଲିକ୍ ଫାଇନାନ୍ସିଆଲ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ ସହ ଏହାର ସଂଯୋଗୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ବାସ୍ତବ ସମୟରେ ଆର୍ଥିକ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଅନ୍ଲାଇନ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସହଜ ହୋଇପାରିଛି।
୧୦ ଜୁନ୍ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା, ଏହି ସମନ୍ୱିତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ୩.୧୬ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ଅନଲାଇନ୍ କାରବାର ସଂପନ୍ନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ପଞ୍ଚାୟତର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ଉନ୍ନତ କରିଛି। ‘ମେରି ପଞ୍ଚାୟତ ଆପ୍’ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ସହିତ ସଂଯୋଗ କରେ ଏବଂ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟ, ପଞ୍ଚାୟତ ବୈଠକ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସମ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ପ୍ରାୟ ଏକ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଡାଉନଲୋଡ୍ ହୋଇଥିବା ଏହି ଆପ୍ ନାଗରିକ-କୈନ୍ଦ୍ରିକ ଶାସନ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପକରଣ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି।
ସ୍ଥାନୀୟ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ
ଆର୍ଥିକ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ପଞ୍ଚଦଶ ଅର୍ଥ ଆୟୋଗଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ (୨୦୨୦-୨୬) ମଧ୍ୟରେ, ମୋଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ୯୪.୯୮ ପ୍ରତିଶତ ଅର୍ଥାତ ପ୍ରାୟ ୨.୮୨ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଅନୁଦାନ ଗ୍ରାମୀଣ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଯେକୌଣସି ଅର୍ଥ ଆୟୋଗଙ୍କ ସୁପାରିଶ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବାଧିକ ଅନୁଦାନ ପ୍ରଦାନ ପ୍ରତିଶତ।
ଏହି ଗତିକୁ ଆଗକୁ ବଢାଇ, ୨୦୨୬-୨୭ ରୁ ୨୦୩୦-୩୧ ଅବଧି ପାଇଁ, ଷୋଡ଼ଶ ଅର୍ଥ କମିଶନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଗଠିତ ଗ୍ରାମୀଣ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ପାଇଁ ମୋଟ ୪,୩୫,୨୩୬ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଅନୁଦାନ ସୁପାରିଶ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପଞ୍ଚଦଶ ଅର୍ଥ କମିଶନ ଅଧୀନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆବଣ୍ଟନ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୮୪% ଅଧିକ। ଏହି ବର୍ଦ୍ଧିତ ଆବଣ୍ଟନ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତୀକରଣ ଏବଂ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ସେବାଗୁଡ଼ିକର ଉନ୍ନତ ବିତରଣ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ରେଖାଙ୍କିତ କରେ। ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ନିଜସ୍ୱ ଉତ୍ସରୁ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ‘ସମର୍ଥ ପଞ୍ଚାୟତ ପୋର୍ଟାଲ’ ଏବଂ ‘ଆତ୍ମନିର୍ଭର ପଞ୍ଚାୟତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ’ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ରାଜସ୍ୱ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ, ଚାହିଦା ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରେ, ଯାହା ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ଆଡକୁ ଅଗ୍ରସର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ।
ଗ୍ରାମୀଣ ପ୍ରଶାସନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି ‘ଏଆଇ’
୨୦୨୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟର ୯ଟି ବିଷୟ ଆଧାରରେ ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଆକଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ୱରୂପ ‘ପଞ୍ଚାୟତ ପ୍ରଗତି ସୂଚକାଙ୍କ’ (ପାଇ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। ଦେଶର ୨.୫୯ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିବା ଏହି ସୂଚକାଙ୍କ, ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଅନୁଧ୍ୟାନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଏହା ‘ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଇ-ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍ସ ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୬’ ଠାରେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନରେ ‘ଏଆଇ’ ବା କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ପ୍ରୟୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଏଥିପାଇଁ ୨୦୨୫ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ‘ସଭାସାର’ ନାମକ ଏକ ଏଆଇ-ଆଧାରିତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ୨୩ଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ଗ୍ରାମସଭା ବୈଠକର ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ଏହାର ଶୁଭାରମ୍ଭ ପରଠାରୁ ୧.୩୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପଞ୍ଚାୟତ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ବ୍ୟବହାର କରି ତିନି ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବୈଠକ ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିସାରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଗ୍ରାମସଭା କାର୍ଯ୍ୟଧାରାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ସହଜ ଉପଲବ୍ଧତାରେ ବ୍ୟାପକ ସୁଧାର ଆଣିପାରିଛି। ଏହା ସହିତ, ୨୦୨୪ ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ଏବଂ ଭୂ-ବିଜ୍ଞାନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ-ସ୍ତରୀୟ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ ସେବାର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଛି। ଏହି ପ୍ରୟାସ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ପଞ୍ଚାୟତ-ସ୍ତରୀୟ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଏବଂ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାର ପାଣିପାଗ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି, ଯାହା ଚାଷୀ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ସମୁଦାୟକୁ ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ସହ ପାଣିପାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।
ଜନଜାତି, ମହିଳା ଓ ଯୁବପିଢିଙ୍କ ସଶକ୍ତୀକରଣ
ପଞ୍ଚାୟତ (ଅନୁସୂଚିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ) (ପେସା) ଆଇନ, ୧୯୯୬ର ସଫଳ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଅନେକ ନୂତନ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଏସବୁ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ଜନଜାତି ଭାଷାରେ ଅନୁଦିତ ସାତୋଟି ବିଶେଷ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପୁସ୍ତିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ‘PESA-GPDP ପୋର୍ଟାଲ୍’ର ଶୁଭାରମ୍ଭ, ପେସା ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍କର୍ଷ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ‘ପେସା ମାନ୍ୟତା ବ୍ୟବସ୍ଥା’। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ମିଳିତ ଭାବେ ଜନଜାତି ସ୍ଵାୟତ୍ତ ଶାସନକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ସହ ଅନୁସୂଚିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ପେସା ବ୍ୟବସ୍ଥାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ବ୍ୟାପକ ସୁଧାର ଆଣିପାରିଛି।
ମହିଳାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରୟାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ ହୋଇ ରହିଛି। ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ସଶକ୍ତ ପଞ୍ଚାୟତ-ନେତ୍ରୀ ଅଭିଯାନ’ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚିତ ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ, ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ୭୪୪ଟି ‘ମଡେଲ୍ ମହିଳା ଅନୁକୂଳ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ’ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା, ନେତୃତ୍ୱ ତଥା ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସ୍ୱରୂପ ‘ନିର୍ଭୟ ରହୋ ଅଭିଯାନ’ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ, ୨୦୨୫ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ମଡେଲ୍ ଯୁବ ଗ୍ରାମସଭା’ ପ୍ରୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ମଡେଲ ଗ୍ରାମସଭା କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସହିତ ପରିଚିତ କରାଯାଉଛି। ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି ୨୦୨୦ ସହିତ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ୬୧୯ଟି ଜବାହର ନବୋଦୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ୨୦୦ଟି ଏକଲବ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ କିଛି ମନୋନୀତ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲ୍ ସମେତ ମୋଟ ୮୧୯ଟି ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ୨୯,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାମିଲ କରି ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଗରିକ ସଚେତନତା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ଗୁଣର ବିକାଶ କରିପାରିଛି।
ଗତ ବାର ବର୍ଷ ଧରି, ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକ ତୃଣମୂଳ ବିକାଶ, ସେବା ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ପ୍ରମୁଖ ବାହକ ଭାବରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଭା ହୋଇଛି। ସାଂସ୍ଥାଗତ ସଂସ୍କାର, ଡିଜିଟାଲ୍ ନବସୃଜନ, ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ, ମହିଳା ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ନାଗରିକ ସମ୍ପୃକ୍ତିର ମିଶ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ, ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ବିକାଶ ଫଳାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଏବଂ ‘ବିକଶିତ ଭାରତ’ ଲାଗି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗଦାନ ଦେବା ପାଇଁ ଅଧିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ।