ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: କେନ୍ଦ୍ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ରେଳ ଏବଂ ସୂଚନା ଓ ପ୍ରସାରଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ଆଜି ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଓବେରୟଠାରେ ଆୟୋଜିତ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୬: ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି। ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (ଏଆଇ) ବିକାଶଶୀଳ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ସୁଯୋଗ ଏବଂ ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଗ୍ରହଣୀୟତା, ଅନୁକୂଳତା ଏବଂ ପ୍ରଗତି ମାଧ୍ୟମରେ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏଆଇକୁ ଉପଯୋଗ କରିବା ଲାଗି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ ସହଯୋଗରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (ଏମଇଆଇଟିୱାଇ) ର ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶୁଭାରମ୍ଭ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବରିଷ୍ଠ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ, ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସକାରୀମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଆଣି ଭାରତ କିପରି ଏଆଇରୁ ବିକାଶ ଲାଭକୁ ସର୍ବାଧିକ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବଜାୟ ରଖିପାରିବ ସେ ବିଷୟରେ ବିଚାରବିମର୍ଶ କରିଥିଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଏଆଇ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଉଦ୍ଭାବକମାନେ ସାରା ଦେଶରୁ ଏଆଇ-ଆଧାରିତ ସମାଧାନ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏଆଇ ବିକାଶଶୀଳ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିଶେଷଜ୍ଞତାର ଉପଲବ୍ଧତା ବୃଦ୍ଧି, ଉତ୍ପାଦକତା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିବ। ଡାକ୍ତରୀ ସ୍କ୍ରିନିଂ, କୃଷି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଆଇ-ଆଧାରିତ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟୋଜିତ କରାଯାଉଛି, ଯାହା ଜନସଂଖ୍ୟାର ବୃହତ ବର୍ଗଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ଲାଭ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ ଏବଂ ସଂଯୋଗ, କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଗୁଣାତ୍ମକ ତଥ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସକ୍ଷମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମେତ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
କେନ୍ଦ୍ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ଆଇଟି ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ମୁଖ୍ୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ରିପୋର୍ଟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିବାର ଭାରତର ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ରେଖାଙ୍କିତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏଆଇର ଲାଭ ସାରା ଦେଶର ନାଗରିକ, ଉଦ୍ୟୋଗ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରିବ।
“ଏଆଇ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବଦଳାଇ ଦେଉଛି। ବାରାମତିରେ, ୩୦ ପ୍ରତିଶତ କମ୍ ପାଣି ଏବଂ ସାର ସହିତ ଆଖୁ ଉତ୍ପାଦନ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯେଉଁ କୃଷକମାନେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବ୍ୟବହାର କରିବା ବଦଳରେ କେବଳ ଫୋନରେ ଭଏସ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯକ୍ଷ୍ମା ଚିହ୍ନଟ ୩୫ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏଭଳି ଉଦାହରଣ ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରେ ଜୀବନକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ ବୋଲି ଶ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ କହିଛନ୍ତି।
କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବାରାମତୀ ପଦକ୍ଷେପ ଉପଗ୍ରହ, ଆଇଓଟି ଏବଂ ପାଣିପାଗ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଶ୍ରମ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ କରିଛି। ଗୁଜରାଟରେ, ୫ ଲକ୍ଷ କୃଷକ ଏଗ୍ରିଷ୍ଟାକ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସରଳାବେନ୍ ଜରିଆରେ ପଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏଆଇ ୩ କୋଟି ଗାଈଗୋରୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରୁଛି।
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, କୃଷି, ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରଶାସନ, ଆର୍ଥିକ ସେବା ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ତଥା ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରୟୋଗ ସହିତ ଏଆଇର ବିକାଶ ଏବଂ ନିୟୋଜନ ପାଇଁ ଭାରତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତ ସରକାର ସାତଟି ସ୍ତମ୍ଭରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଏଆଇ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ନିର୍ମାଣ କରୁଛନ୍ତି: ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ କମ୍ପ୍ୟୁଟ କ୍ଷମତା, ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ଇନୋଭେସନ୍ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଡିଜେନସ୍ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ମଡେଲ୍, ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ଡାଟାସେଟ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ (ଏଆଇକୋଶ), ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ ଇନିସିଏଟିଭ୍, ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ଫ୍ୟୁଚରସ୍କିଲ୍ସ, ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଫାଇନାନ୍ସିଂ, ଏବଂ ନିରାପଦ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ।
ଏହି ମିଶନ ସମଗ୍ର ଏଆଇର ମୂଲ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଭାରତର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସହିତ ଏଆଇ ବିକାଶକୁ ସମାବେଶୀ, ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଏବଂ ଭାରତର ପରିମାଣ, ବିବିଧତା ଏବଂ ବହୁଭାଷୀ ସନ୍ଦର୍ଭ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ରଖିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଛି। କମ୍ପ୍ୟୁଟ, ତଥ୍ୟ ଏବଂ ମଡେଲକୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିବା, ଭାରତ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା କରିବା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ତଥା ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉପରେ ସରକାରଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ। ନିରାପଦ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଏଆଇ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଧୀନରେ, ସରକାର ଏଆଇ ପାଇଁ ସ୍ୱଦେଶୀ ଉପକରଣ ଏବଂ ଢାଞ୍ଚାର ବିକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଏଆଇ ପକ୍ଷପାତ ହ୍ରାସ, ଆଲଗୋରିଦମ ଅଡିଟିଙ୍ଗ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ ଏଆଇ, ଗୋପନୀୟତା-ସଂରକ୍ଷଣ ଏଆଇ ଏବଂ ଡିପ୍ ଫେକ୍ ଡିଟେକ୍ସନ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଏବଂ ଏଆଇ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଂସ୍ଥାଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ପରିମାପଯୋଗ୍ୟ ବିକାଶ ଫଳାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ସଫଳ ଏଆଇ ପାଇଲଟମାନଙ୍କୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ, ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ମାପ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଏଆଇରୁ ବିପଦକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଇପାରିବ ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତର ଶୁଭାରମ୍ଭ ଏକ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।
ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନର ମୁଖ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଅଧିକାରୀ ତଥା ଏମ୍. ଇ. ଆଇ. ଟି. ୱାଇ. ର ଯୁଗ୍ମ ସଚିବ ଶ୍ରୀ ସୁଦୀପ ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ରଣନୀତି, ବିକାଶ ଅର୍ଥନୀତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡ. ସୋମିକ୍ ଲାଲଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ ଭାଷଣ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
“ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି ଏଆଇ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ନୁହେଁ ବରଂ ଏହାକୁ ନିୟୋଜିତ କରିବା। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବଜାର ଏବଂ ଏଆଇକୁ ଏକାଠି କରିବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସୁଯୋଗ ଭାରତ ପାଖରେ ରହିଛି ବୋଲି ଡ. ସୋମିକ୍ ଲାଲ୍ କହିଛନ୍ତି।
“ଫ୍ରମ୍ ଏଆଇ. ପାଇଲଟ୍ ଟୁ ସ୍କେଲ୍: ଦ ପ୍ରମିଜ୍ ଅଫ୍ ଏ. ଆଇ. ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ” ଉପରେ ମୁଖ୍ୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ତଥା ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ବରିଷ୍ଠ ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଡକ୍ଟର ମାଇକେଲ୍ କ୍ରେମର ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ ଯେ ଏଆଇ. କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ପ୍ରଗତି ବ୍ୟାପକ ବିକାଶଶୀଳ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ସେ କହିଥିଲେ, “ଏଆଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଗତି କେବଳ ନିଜ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ବିକାଶ ଆହ୍ୱାନର ସମାଧାନ ମଧ୍ୟ।
ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର କୃଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣିପାଗ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ଏଡଟେକ୍ ସମାଧାନର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ସେ କହିଛନ୍ତି, “ଏଆଇ ସମାଧାନର ମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଆମକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଷ୍ଟ୍ୟାକ୍ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ-କେବଳ ସଫ୍ଟୱେୟାରର ଉପାଦାନ ନୁହେଁ ବରଂ ମଣିଷ ଏବଂ ସଂସ୍ଥାଗତ ଉପାଦାନ ଯାହା ଏହା ସହିତ ଆସିଥାଏ।”
ଭାରତର ଏଆଇ ଆଧାରିତ ମୌସୁମୀ ପୂର୍ବାନୁମାନ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ବୋଲି ଡ. କ୍ରେମର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ଭାରତ ସରକାର, ଏହାର ପାଣିପାଗ ଏଜେନ୍ସି ଏବଂ କୃଷି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ମାଧ୍ୟମରେ, ଓପନ-ଆକ୍ସେସ୍ ମଡେଲ ସମେତ ଏକାଧିକ ଏଆଇ ମଡେଲ୍ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ମିଳିତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଟେକ୍ସଟ୍, ଭଏସ୍ ଏବଂ ଏଆଇ ପରିଚାଳିତ ପରାମର୍ଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କୃଷକଙ୍କୁ ପୂର୍ବାନୁମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ମଡେଲ ୨୦୨୫ ମସିହାର ଅସ୍ୱାଭାବିକ ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥିଲା ଏବଂ ଇଥିଓପିଆ ଏବେ ଭାରତକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଯେଉଁଠାରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦୁର୍ବଳ କିନ୍ତୁ ସାମାଜିକ ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ, ସେଠାରେ ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି।
ଏହା ପରେ ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୬ ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡକ୍ଟର ଗୌରବ ନାୟାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରିପୋର୍ଟର ପ୍ରମୁଖ ଫଳାଫଳ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା।
ସରକାର ଏହି ନୂତନ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ସକ୍ଷମକାରୀ, ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଏବଂ ନିୟାମକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ ସ୍ଥାନୀୟ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଖାପଖୁଆଇ ବିକାଶ ପାଇଁ ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ଏଆଇର ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି। ଭାରତ ଭଳି ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏଆଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସମାଧାନ କରିପାରିବ, ଯାହା ଗୋଟିଏ ଶତାବ୍ଦୀରେ କରାଯାଇ ପାରି ନଥାନ୍ତା ବୋଲି ଡକ୍ଟର ନାୟାର କହିଥିଲେ।
ଏହି ଉପସ୍ଥାପନା ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରିପୋର୍ଟର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ସ୍ଥିର କରିଛି: ଆଶାବାଦୀ ହୁଅନ୍ତୁ, ରଣନୈତିକ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ବ୍ୟବହାରିକ ହୁଅନ୍ତୁ । ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏଆଇ କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ତା ‘ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଆରମ୍ଭରୁ ଉନ୍ନତ ସିଷ୍ଟମ ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ କୋଟି କୋଟି ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସ୍ଥାନୀୟ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଏଆଇ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଖାପଖୁଆଇବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଏଆଇ ର ସକ୍ଷମକାରୀ, ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଏବଂ ନିୟାମକ ଭାବରେ ମୂଲ୍ୟ-ସଚେତନ ପସନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି ଯେ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଚାକିରି ବ୍ୟାଘାତର ବିପଦ କମ୍ ଆସନ୍ନ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ୨୫ ଟି ସ୍ୱଳ୍ପ ଆୟକାରୀ ଦେଶ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜାତୀୟ ଏଆଇ ରଣନୀତି ପ୍ରକାଶ କରିବା ସହିତ ଏଆଇରୁ ସର୍ବାଧିକ ଲାଭ ଅର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ନୀଳକଣ୍ଠ ମିଶ୍ର ଏବଂ ଏମ୍. ଇ. ଆଇ. ଟି. ୱାଇ. ର ସଚିବ ଏସ୍. କ୍ରିଷ୍ଣନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବକ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
“ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ ଭାରତର ଏଆଇ ରୋଡମ୍ୟାପ ଗଣନା, ତଥ୍ୟ ଏବଂ ମଡେଲ ସହିତ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ମେଳ ଖାଉଛି ଏବଂ ନିୟାମକ ପ୍ରତି ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି: ବିଦ୍ୟମାନ ଆଇନ ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଅନୁପାଳନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ବିକଶିତ ହେବା ସହିତ ନିୟାମକ ଉପରେ ପୁନର୍ବିଚାର କରନ୍ତୁ” ବୋଲି ଶ୍ରୀ ଏସ୍. କ୍ରିଷ୍ଣନ କହିଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀ କ୍ରିଷ୍ଣନ କହିଥିଲେ ଯେ ମାନବୀୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଅନୁସାରେ, ଏକ ଏଆଇ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ମିଶନ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବାଧିକ ଏଆଇ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରବେଶ ସହିତ, ଭାରତ ଦକ୍ଷିଣ ବିଶ୍ବକୁ କୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରିବ, ଯେତେବେଳେ କି ଘରେ ଏଆଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଉଦ୍ୟୋଗ ବିସ୍ତାର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏବଂ ସେହି ସରକାର ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ନମନୀୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
“ଭାରତରେ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏଆଇକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିବା” ଉପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ପ୍ୟାନେଲ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ତିନୋଟି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସମାଧାନ କରାଯାଇଥିଲା: ଭାରତରେ ଏଆଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଆହ୍ୱାନ, ଭାରତ କିପରି ଏଆଇର ଲାଭ ଉଠାଇପାରିବ ଏବଂ ଏହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ତଥା ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଖାପ ଖୁଆଇପାରିବ, ଏବଂ ଏଆଇରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ବିପଦକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ନୀତି। ଆଲୋଚନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଏଆଇର ଲାଭକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିବା ପାଇଁ ଏପରି ନୀତି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ଯାହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବ ଯେ ଏହାର ଲାଭ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବଣ୍ଟାଯାଉଛି ଏବଂ ଏହାର ବିପଦକୁ ଦୃଢ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଉଛି।
ଏହି ପ୍ୟାନେଲରେ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ନୀଳକଣ୍ଠ ମିଶ୍ର, ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ରଣନୀତି, ବିକାଶ ଅର୍ଥନୀତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡ. ସୋମିକ୍ ଲାଲ୍, ସର୍ବମ୍ ଏ. ଆଇ. ର ସହ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଡ. ବିବେକ ରାଘବନ, ୱାଧୱାନୀ ଏ. ଆଇ. ର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧିକାରୀ ଡ. ନୀରଜ ଅଗ୍ରୱାଲ, ଭାରତଜେନ୍ ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ମନୀଷ ସିଂ ଏବଂ ଏକଷ୍ଟେପ୍ ଫାଉଣ୍ଡେସନର ସହ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ତଥା ସି. ଇ. ଓ. ଶଙ୍କର ମାରୁୱାଡା ସାମିଲ ଥିଲେ। ସି. ଏନ୍. ବି. ସି.-ଟି. ଭି. ୧୮ର ପରିଚାଳନା ସମ୍ପାଦକ ସୁଶ୍ରୀ ଶେରିନ୍ ଭାନ୍ ଏହି ଅଧିବେଶନର ସଂଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ପୃଥକ ପାଇଲଟ୍ ଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ପ୍ରମାଣ-ଆଧାରିତ ସ୍କେଲ୍-ଅପ୍ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେବା, ସ୍ଥାନୀୟ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ମଜବୁତ କରିବା, ତଥ୍ୟ ଏବଂ ଗଣନାର ପ୍ରବେଶକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା, ଉପଯୁକ୍ତ ସଂସ୍ଥାଗତ ଢାଞ୍ଚା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଏବଂ ଏଆଇ ସମାଧାନକୁ ଭାରତର ବିବିଧ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ସନ୍ଦର୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ରଖିବା ଉପରେ ପ୍ୟାନେଲିଷ୍ଟମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ।
ପ୍ୟାନେଲ ଆଲୋଚନା ପରେ ରାଜ୍ୟ ଏଆଇ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ, “ସାରା ଭାରତରୁ ଏଆଇ ନବସୃଜନ” ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଏବଂ ବିକାଶ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କିପରି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାପନୀୟ ଏଆଇ ପ୍ରୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟୋଜିତ କରୁଛନ୍ତି ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପସ୍ଥାପକ ଗୋଟିଏ ପ୍ରମୁଖ ଏଆଇ-ଆଧାରିତ ସମାଧାନ, ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ମାପନୀୟ ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ। ଉପସ୍ଥାପନା ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ବିକାଶମୂଳକ ବିଳମ୍ବ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ୦ ରୁ ୬ ବର୍ଷ ବୟସର ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଏଆଇ-ଆଧାରିତ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍କ୍ରିନିଂ ପଦକ୍ଷେପ ନବଚେତାନା, ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ମହିଳା ବିକାଶ ଏବଂ ଶିଶୁ କଲ୍ୟାଣ ବିଭାଗର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏମ୍. ଭେନୁଗୋପାଳ ରେଡ୍ଡୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା;
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୋକ୍ରା ପ୍ରକଳ୍ପର ଶ୍ରୀ ଫାହିମ ଶେଖଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ମହାବିସ୍ତାର ଏଆଇ, ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରାମର୍ଶ, ଡିଜିଟାଲ ସେବା ଏବଂ କୃଷକଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ପାଇଁ ଏକ ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ;
ସମଗ୍ର ଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନର ରାଜ୍ୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ତଥା ମେଘାଳୟର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାକ୍ଷରତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ସୁଶ୍ରୀ ରିଚା କୁଲକର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଜିଓଏଆଇ ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍ସ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ସମାଧାନ, ଏଡସେକଗ୍ରିଡ୍;
ଏନସିଜି କ୍ୟାଚ୍ ଗ୍ରାଣ୍ଟର ବିଜେତା, ଭିୟୁହା ମେଡ ଡାଟାର ସହ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ତଥା ସି. ଇ. ଓ., ଶ୍ରୀ ଧୃତିମାନ ମଲ୍ଲିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ, ଯତ୍ନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟତା ପାଇଁ ଏକ ଜରାୟୁ ଗ୍ରୀବା କର୍କଟ ସ୍କ୍ରିନିଂ ସମାଧାନ, ଭିୟୁହା-ସର୍ଭିଆଇ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ
ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନୀରେ ବିବିଧ ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ଉଦୀୟମାନ ମଡେଲ ଏବଂ ସମାଧାନ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମଗ୍ର ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନୁକୂଳତାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ଏଆଇ ଉପରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ବିକାଶ ଯେପରି ନିରାପଦ, ଦାୟିତ୍ୱବାନ ଏବଂ ସମାବେଶୀ ହୋଇପାରିବ, ତାହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଏହି ଆଲୋଚନାଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ। ‘ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୬: ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ’ ର ଭାରତ ଶୁଭାରମ୍ଭ, ଏଆଇ ର ବିକାଶକୁ ସକ୍ଷମ କରିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱର ଯୋଡ଼ିଛି ଏବଂ ଏଆଇର ଅଗ୍ରଗତିକୁ ବ୍ୟାପକ-ଆଧାରିତ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଫଳାଫଳକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମୌଳିକ କ୍ଷମତା, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ନୀତି ଢାଞ୍ଚା ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି।
ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନର ନିରର୍ଦ୍ଦେଶକ ମହମ୍ମଦ. ୱାଇ. ସଫିରୁଲ୍ଲା କେ., ଆଇଏଏସ୍, ଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ସମାପନ ହୋଇଥିଲା।