ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଡଲାର ତୁଳନାରେ ଟଙ୍କାର କ୍ରମାଗତ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ବଜାରରେ ଡଲାର ଚାହିଦା ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ଟଙ୍କା ଉପରେ ଚାପ କମ କରିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅନେକ ନୂତନ ନିୟମ ଲାଗୁ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, RBI ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଟଙ୍କାକୁ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି, କିନ୍ତୁ ସୁଧ ହାରକୁ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି କରି ଅର୍ଥନୀତିକୁ ମନ୍ଥର କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଟଙ୍କାର ଦୁର୍ବଳତା ପଛରେ ଥିବା କାରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ, ଡଲାର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିଦେଶୀ ନିବେଶକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। RBI ର ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ନିବେଶକଙ୍କ ମନୋଭାବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
RBI କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି?
RBI ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଡଲାର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଅଏଲ୍, ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଏବଂ ଭାରତ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଭଳି ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ RBI ରୁ ସେମାନଙ୍କର ଦୈନିକ ଡଲାର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ୧୨ ଅକ୍ଟୋବର, ୨୦୨୬ ରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ। ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣତଃ ବିଦେଶରୁ ଅଶୋଧିତ ତେଲ କିଣିବା ପାଇଁ ଡଲାରର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଏହା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ବଜାରରୁ ଡଲାର କ୍ରୟ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଏକକାଳୀନ ବହୁ ପରିମାଣର ଡଲାର କ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଡଲାରର ଚାହିଦା ବଢ଼ିପାରେ, ଯାହା ଟଙ୍କା ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, RBI ଠାରୁ ସିଧାସଳଖ ଡଲାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବଜାରରେ ଡଲାରର ଚାହିଦା ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, RBI ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଡେରିଭେଟିଭ୍ କାରବାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ କଡ଼ାକଡ଼ି କରିଛି। ପ୍ରକୃତ କାରବାର କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକତା ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ନୁହେଁ ଏପରି କାରବାରରେ ଡଲାର-ସମ୍ଭାବିତ ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ସୀମା ୧୦୦ ମିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ୫ ମିଲିୟନ ଡଲାରକୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇଛି। ଟଙ୍କା ସହିତ ଜଡିତ କିଛି ବାତିଲ୍ ହୋଇଥିବା ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଚୁକ୍ତିର ପୁନଃବୁକିଂ ମଧ୍ୟ ନିଷେଧ କରାଯାଇଛି।
୨୦% ରିଜର୍ଭ ନିୟମ କ’ଣ?
RBI ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ବିପଦକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କିଛି ବଡ଼ କାରବାର ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ନିୟମ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଛି। ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଡେରିଭେଟିଭ୍ କାରବାର ପାଇଁ କାରବାରର ମୋଟ ପରିମାଣର ୨୦% ର ଏକ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ବିପଦ ସଂରକ୍ଷଣ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ନିୟମ ସେହି ଯୋଗ୍ୟ କାରବାର ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହେବ ଯେଉଁଠାରେ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାରେ ଦେୟ ଦେଇ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା କ୍ରୟ କରି ସେମାନଙ୍କର ଚଳନ୍ତି ଆକାଉଣ୍ଟ ବିପଦକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ୨ ମିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ ହେଜିଂ କାରବାର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ।
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଜିଂରୁ ରୋକିବା। ତଥାପି ଏହାର ଏକ ଖରାପ ପ୍ରଭାବ ଅଛି। ଆମଦାନୀ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଡଲାର ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଟଙ୍କାରେ ହେଜିଂ ବିପଦ ମହଙ୍ଗା ହୋଇପାରେ। ଏହା ଇସ୍ପାତ, ଅଟୋ, ରାସାୟନିକ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରର କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
ଟଙ୍କା ଏବେ ଡଲାର ତୁଳନାରେ ମଜବୁତ ହେବ?
ଏହି RBI ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାକୁ କିଛି ଆଶ୍ୱସ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ବଜାରରେ ଡଲାରର ଅତିରିକ୍ତ ଚାହିଦା ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ ଟଙ୍କା ଉପରେ ଚାପ ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ। କିଛି ବ୍ୟାଙ୍କର ଆଶା କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଡଲାର ତୁଳନାରେ ଟଙ୍କା ୯୫ ରୁ ୯୫.୫୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବ। ତଥାପି, ଏଗୁଡ଼ିକ ବଜାର ଆକଳନ, ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ନୁହେଁ।
ଟଙ୍କାର ଗତି କେବଳ RBI ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଯଦି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତେଲ ମହଙ୍ଗା ରହିଥାଏ, ତେବେ ଭାରତର ଆମଦାନୀ ବିଲ୍ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ। ଭାରତ ଏହାର ଅଶୋଧିତ ତେଲ ଆବଶ୍ୟକତାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବିଦେଶରୁ କିଣେ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଡଲାର ଆବଶ୍ୟକ କରେ। ତେଣୁ, ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଡଲାରର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି କରି ଟଙ୍କାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆମେରିକାରେ ବଣ୍ଡ ୟିଲ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ସେଠାରେ ନିବେଶ ଉପରେ ଭଲ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ବିଦେଶୀ ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ବଜାରରୁ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରେ। ଯଦି ବିଦେଶୀ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ ନିବେଶକ (FPIs) ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟକ୍ ଏବଂ ବଣ୍ଡରେ ନିବେଶ କରନ୍ତି, ତେବେ ଡଲାର ପ୍ରବାହ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ, ଯାହା ଟଙ୍କାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
କାହିଁକି RBI ସୁଧ ହାର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଏଡାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି?
ସୁଧ ହାରରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଦ୍ଧି ଟଙ୍କାକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ। ତଥାପି, ଏହା ଗୃହ ଋଣ, କାର ଋଣ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ଋଣକୁ ଅଧିକ ମହଙ୍ଗା କରିପାରେ। ଏହା କର୍ପୋରେଟ୍ ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଖର୍ଚ୍ଚ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ନକରି RBI ଟଙ୍କାକୁ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ତେଣୁ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ବଜାରରେ ଡଲାର ଚାହିଦା ଏବଂ ଅନୁମାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛି। ତଥାପି ଯଦି ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଡଲାର ମଜବୁତ ରହିଥାଏ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ନିବେଶକମାନେ ବାହାରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ଜାରି ରଖନ୍ତି, ତେବେ RBI ଉପରେ ଆହୁରି କଠୋର ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ଚାପ ପଡ଼ିପାରେ।