ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନ ବଦଳୁଥିବାବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ରାଜଧାନୀ ମାନିଲା ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କୂଟନୀତିର ନୂଆ ରଣକ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ସୋମବାର (ନଭେମ୍ବର ୧୬) ତିନି ଦିନିଆ ଗସ୍ତରେ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ପହଞ୍ଚିବେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି। ଆସିଆନ୍ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବାକୁ ଯାଉଥିବା ମୋଦିଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ କୂଟନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନୁହେଁ; ବରଂ ଭାରତର ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଭାବ, ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ନୂଆ ଦିଗ ଦେବାର ଏକ ବଡ଼ ମଞ୍ଚ।
ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ, ବ୍ରାଜିଲ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଲୁଇଜ୍ ଇନାସିୟ ଲୁଲା ଡା ସିଲଭା, କାନାଡା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମାର୍କ କାର୍ନିଙ୍କ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନେତା ଓ ପ୍ରତିନିଧି ଯୋଗଦେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ତେଣୁ ମାନିଲାରେ କେବଳ ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ରଣନୈତିକ ହିସାବକିତାବ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିବ।
ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା: ଭାରତର ନୂଆ ରଣନୈତିକ ଚାଲ୍
ମୋଦିଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ସହଯୋଗକୁ ମଜଭୁତ କରିବା। ଭାରତ ଚାହୁଁଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ମନୋଭାବ ରଖୁଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନୌସେନା ସହଯୋଗ, ସୂଚନା ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ସମନ୍ୱୟ ବଢ଼ୁ।
ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତ ମହାସାଗର ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୈତିକ ପଥ। ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟର ବଡ଼ ଅଂଶ ଏହି ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗ ଦେଇ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ଭାରତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ମାନିଲା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ଆଲୋଚନା କେବଳ ସହଯୋଗରେ ସୀମିତ ରହିବ ନାହିଁ; ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥିରତା ଓ ନିୟମଭିତ୍ତିକ ସାମୁଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇବ।
ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ସହ ଗୋଟିଏ ମଞ୍ଚରେ ମୋଦି, କ୍ୱାଡ୍କୁ ନେଇ ବଢ଼ିଲା ଉତ୍କଣ୍ଠା
ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆମେରିକା, ଜାପାନ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ନେତାଙ୍କ ସହ ମୋଦିଙ୍କ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କ୍ୱାଡ୍ସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। କ୍ୱାଡ୍ର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ଥିରତାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା। ଏଭଳି ସମୟରେ ମୋଦି ଓ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରାଜନୀତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି।
ତେବେ ଏହି ଗସ୍ତରେ କ୍ୱାଡ୍ ବୈଠକ ହେବ କି ନାହିଁ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ। ତଥାପି ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନେତାଙ୍କ ସହ ମୋଦିଙ୍କ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବୈଠକ ଭାରତର କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଆଣିପାରେ।
ମିଆଁମାର ସଙ୍କଟ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅସ୍ଥିରତା: ଚିନ୍ତାରେ ଆସିଆନ୍
ମାନିଲା ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ମିଆଁମାରରେ ଜାରି ରହିଥିବା ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇପାରେ। ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିବା ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ଅସ୍ଥିରତା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଆସିଆନ୍ର ପ୍ରସ୍ତାବିତ ସମାପନ ଦସ୍ତାବିଜରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ରହିଛି।
ମିଆଁମାର ସଙ୍କଟର ସମାଧାନ, ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ ଓ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନେଇ ଆସିଆନ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଏକମତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରୁଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀର ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ହେବ। ରୁଷ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ସେରଗେଇ ଲାଭରୋଭଙ୍କ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ଏହି ଆଲୋଚନାକୁ ଆହୁରି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରେ।
ଆସିଆନ୍ କ’ଣ? ଭାରତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ସଂଘ ବା ଆସିଆନ୍ ହେଉଛି ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଗଠନ। ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ମାଲେସିଆ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ବ୍ରୁନେଇ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଭିଏତନାମ, ମିଆଁମାର, ଲାଓସ, କାମ୍ବୋଡିଆ ଓ ପୂର୍ବ ତିମୋର ଏହାର ସଦସ୍ୟ। ଭାରତ ଏହି ସଂଗଠନର ସଦସ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଆଲୋଚନା ଅଂଶୀଦାର।
ଭାରତର ‘ଆକ୍ଟ ଇଷ୍ଟ’ ନୀତିରେ ଆସିଆନ୍ର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହ ଭାରତର ଐତିହାସିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମରିକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ମଜଭୁତ କରିବା ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
୧୨୨ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ବାଣିଜ୍ୟ: ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ହିସାବ
ଆସିଆନ୍ ସହ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗସ୍ତର ଏକ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣ। ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଭାରତ ଓ ଆସିଆନ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବାର୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୨୨ ବିଲିୟନ ଡଲାର। ଏହି ବାଣିଜ୍ୟକୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତାର କରିବା, ନୂଆ ନିବେଶ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳକୁ ମଜଭୁତ କରିବା ଭାରତର ପ୍ରାଥମିକତା ରହିବ।
ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ସଚିବ (ପୂର୍ବ) ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଟଣ୍ଡନଙ୍କ ମତରେ, ଆସିଆନ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଆଗକୁ ନେବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଭାରତ ଏକ ଭାରତ ମହାସାଗରୀୟ ଦେଶ ହୋଇଥିବାରୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ସାମୁଦ୍ରିକ କ୍ଷେତ୍ର ସହ ଏହାର ସ୍ୱାର୍ଥ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ।
ମାନିଲାରୁ କେଉଁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେବ ଭାରତ?
ମୋଦିଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏଥିରେ ଯେ, ଭାରତ ଏକପଟେ ଆମେରିକା, ଜାପାନ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଭଳି ରଣନୈତିକ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଜଭୁତ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଆସିଆନ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ନିଜସ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ଓ ସୁରକ୍ଷା ସହଭାଗିତାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଚୀନ୍ର ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବ, ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗର ସୁରକ୍ଷା, ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବାଦ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ନିଜକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ତେଣୁ ମାନିଲାରେ ମୋଦିଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୈଠକ ଓ ଆଲୋଚନା ଉପରେ ବିଶ୍ୱର ନଜର ରହିବ। ଏହି ଗସ୍ତ ଭାରତର ‘ଆକ୍ଟ ଇଷ୍ଟ’ ନୀତିକୁ କେତେ ନୂଆ ଗତି ଦେଉଛି, ତାହା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।


