ଗୋଟିଏ ଘରେ କିମ୍ବା ଏକାଠି ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମଶା ଅଧିକ କାମୁଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଆଉ କାହାକୁ ତୁଳନାମୂଳକ ଭାବେ କମ୍ କାମୁଡ଼ିଥାଏ। ଏହା କେବଳ ସଂଯୋଗ ନୁହେଁ। ମଶା ମଣିଷଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ଶରୀରରୁ ବାହାରୁଥିବା କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (CO₂), ଶରୀରର ଗନ୍ଧ, ତାପମାତ୍ରା ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍କେତକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ କିଛି ଲୋକ ମଶାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ‘ଆକର୍ଷଣୀୟ’ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ମଶା ଦୂରରୁ ମଣିଷ ଶରୀରରୁ ବାହାରୁଥିବା CO₂କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରନ୍ତି। ନିକଟକୁ ଆସିବା ପରେ ଶରୀରର ଗନ୍ଧ, ଉତ୍ତାପ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ଭଳି ସଙ୍କେତ ଆଧାରରେ ସେମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବାଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ଏକାଠି ବସିଥିବା ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ମଶା କାମୁଡ଼ିପାରେ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷଙ୍କ ଶରୀରର ଗନ୍ଧ ଅଲଗା। ଏଥିରେ ଚର୍ମ ଉପରେ ଥିବା ମାଇକ୍ରୋବାୟୋମ୍ ବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର ଭୂମିକା ରହିଛି। ଚର୍ମରୁ ବାହାରୁଥିବା ଝାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ବିଭିନ୍ନ ଯୌଗିକରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଏହି ରାସାୟନିକ ଗନ୍ଧ ମଶାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେ।
୨୦୨୨ର ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଚର୍ମରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣର କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି Aedes aegypti ମଶାର ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଅପରିଷ୍କାର ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଶା ଅଧିକ କାମୁଡ଼ନ୍ତି। ଜେନେଟିକ୍ସ, ଚର୍ମର ମାଇକ୍ରୋବାୟୋମ୍ ଓ ଶରୀରର ରାସାୟନିକ ଗଠନ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଭୂମିକା ନିଏ।
ବ୍ୟାୟାମ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ ପରେ ଶରୀର ଗରମ ହେବା ସହ ଝାଳ ବାହାରେ। ଏହା ମଶାଙ୍କୁ ମଣିଷର ଉପସ୍ଥିତି ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ ପରେ କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ମଶା ଅଧିକ କାମୁଡ଼ୁଥିବା ଅନୁଭବ ହୋଇପାରେ।
O ବ୍ଲଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଶା ଅଧିକ କାମୁଡ଼ନ୍ତି ବୋଲି ସାଧାରଣତଃ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ। କିଛି ଗବେଷଣାରେ O ଗ୍ରୁପ୍ ପ୍ରତି ମଶାର ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣ ଦେଖାଯାଇଛି। ତଥାପି ରକ୍ତ ଗ୍ରୁପ୍କୁ ମଶା କାମୁଡ଼ିବାର ଏକମାତ୍ର କିମ୍ବା ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାରଣ ବୋଲି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଶରୀରର ଗନ୍ଧ, CO₂ ଓ ତାପମାତ୍ରା ଭଳି ସଙ୍କେତର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ସମୟରେ ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ CO₂ ନିର୍ଗମନ ଓ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ। ଫଳରେ କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଶା ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ପ୍ରଭାବ ସବୁ ମଶା ପ୍ରଜାତି ଓ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମାନ ନୁହେଁ।
‘ମିଠା ରକ୍ତ’ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଶା ଅଧିକ କାମୁଡ଼ନ୍ତି ବୋଲି ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ଧାରଣା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ବାସ୍ତବରେ ମଶା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକାଧିକ ଜୈବିକ ଓ ପରିବେଶୀୟ ସଙ୍କେତକୁ ବିଚାର କରନ୍ତି।
ମଶାଙ୍କଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ପାଇଁ କିଛି ସହଜ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବେ—
- ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ରାତି ସମୟରେ ହାତ-ଗୋଡ଼ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖନ୍ତୁ।
- ଘରର ଝରକା ଓ କବାଟରେ ମଶାଜାଲ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
- ଘର ଆଖପାଖରେ ପାଣି ଜମି ରହିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
- ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ମଶା ପ୍ରତିରୋଧକ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
- ଘର ଓ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖନ୍ତୁ।
ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ହେଉଛି, ମଣିଷଙ୍କୁ କାମୁଡ଼ୁଥିବା ମଶା ହେଉଛି ମାଈ ମଶା। ଅଣ୍ଡା ବିକଶିତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ତରୁ ମିଳୁଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ପୁରୁଷ ମଶା ସାଧାରଣତଃ ଉଦ୍ଭିଦର ରସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଠା ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ତେଣୁ ଏକାଠି ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମଶା ଅଧିକ କାମୁଡ଼ୁଛି, ତାହା ପଛରେ ‘ମିଠା ରକ୍ତ’ ନୁହେଁ; ବରଂ CO₂, ଶରୀରର ଗନ୍ଧ, ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୈବିକ ଗୁଣର ମିଶ୍ର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ ।