ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ‘ସେଭ୍’ କରିବା ଅଭ୍ୟାସ ମହଙ୍ଗା ପଡ଼ିପାରେ, ଜାଣନ୍ତୁ ଗବେଷଣାର ଚମକାଇଲା ତଥ୍ୟ . ମୋବାଇଲ୍ରେ କୌଣସି ଜରୁରୀ ତଥ୍ୟ, ଫଟୋ କିମ୍ବା ବାର୍ତ୍ତା ଦେଖିଲେ ତୁରନ୍ତ ସ୍କ୍ରିନସଟ୍ ନେବା ଆଜିକାଲି ଆମ ସାଧାରଣ ଅଭ୍ୟାସ। ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ପୁଣି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆମେ ଏହାକୁ ଫୋନ୍ରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥାଉ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆମ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ବୋଲି ଏକ ଗବେଷଣାରୁ ସଙ୍କେତ ମିଳିଛି। ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, କୌଣସି ଜିନିଷକୁ କ୍ୟାମେରାରେ କଏଦ କରିବା ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ତାହାକୁ ମନେ ରଖିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଆମେରିକାର ବିଙ୍ଗହାମଟନ୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଗବେଷକମାନେ ଫଟୋ ଉଠାଇବା ଓ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଜାଣିବାକୁ ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ଏଥିରେ ଗବେଷକମାନେ ଦେଖିଥିଲେ ଯେ, କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଚିତ୍ରକୁ କେବଳ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖିବା ଅପେକ୍ଷା ତାହାର ଫଟୋ ଉଠାଇବା ବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମରଣଶକ୍ତିରେ ତଫାତ ଦେଖାଯାଇପାରେ।
ଗବେଷକମାନେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ‘ଫଟୋ-ଟେକିଂ ଇମ୍ପେୟାରମେଣ୍ଟ ଇଫେକ୍ଟ’ ବା ଫଟୋ ଉଠାଇବା ଯୋଗୁଁ ସ୍ମୃତିରେ ପ୍ରଭାବ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍, କୌଣସି ଘଟଣାକୁ କ୍ୟାମେରାରେ ରେକର୍ଡ କରିଦେଲେ ମସ୍ତିଷ୍କ ସେହି ଦୃଶ୍ୟର ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟକୁ ନିଜେ ମନେ ରଖିବା ଉପରେ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରେ।
ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଓ ସ୍କେଚ୍ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। କିଛି ଚିତ୍ରର ଫଟୋ ନେବାକୁ ସେମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିତ୍ରକୁ କେବଳ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖିବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା। ପରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଚିତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଇଥିଲା।
ଫଳାଫଳରେ ଏକ ରୋଚକ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। ଯେଉଁ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଫଟୋ ନିଆଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ବିବରଣୀ ଛାତ୍ରମାନେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ କମ୍ ମନେ ରଖିଥିଲେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯେଉଁ ଚିତ୍ରର ଫଟୋ ନିଆଯାଇନଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଅଧିକ ଭଲ ଭାବେ ମନେ ରହିଥିଲା।
ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ପଛରେ ‘କଗ୍ନିଟିଭ୍ ଅଫ୍ଲୋଡିଂ’ ଭଳି ମାନସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଭୂମିକା ରହିପାରେ। ଯେତେବେଳେ ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭାବେ ଯେ କୌଣସି ତଥ୍ୟ ଫୋନ୍ରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛି, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ନିଜେ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ ମସ୍ତିଷ୍କ କମ୍ ପ୍ରୟାସ କରିପାରେ।
ଏହା ସହିତ ସ୍କ୍ରିନସଟ୍ ନେବା ବେଳେ ଆମର ଧ୍ୟାନ ଦୃଶ୍ୟରୁ ହଟି କ୍ୟାମେରା ବଟନ୍, ଫୋନ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍ କିମ୍ବା ଫଟୋ ସେଭ୍ ହେବା ଉପରେ ଯାଇପାରେ। ଫଳରେ ସୂଚନାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ମନେ ରଖିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ।
ଯଦି କୌଣସି ତଥ୍ୟକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ କେବଳ ସ୍କ୍ରିନସଟ୍ ନେବା ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ତାହାକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ଡାଏରୀ, ନୋଟ୍ବୁକ୍ କିମ୍ବା ଡିଜିଟାଲ୍ ନୋଟ୍ରେ ଲେଖିବା ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇପାରେ। ନିଜେ ଲେଖିବା ସମୟରେ ତଥ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ।
ତେବେ ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସ୍କ୍ରିନସଟ୍ ନେବା ମାତ୍ରେ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବ। ବରଂ ଗବେଷଣା ଡିଜିଟାଲ୍ ରେକର୍ଡ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଆମେ କୌଣସି ତଥ୍ୟକୁ କିପରି ମନେ ରଖୁଛୁ, ସେଥିପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଦର୍ଶାଉଛି। ତେଣୁ ଜରୁରୀ ତଥ୍ୟକୁ କେବଳ ଫୋନ୍ରେ ‘ସେଭ୍’ କରି ରଖିବା ବଦଳରେ ତାହାକୁ ବୁଝିବା ଓ ନିଜେ ମନେ ରଖିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ।