ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବ୍ରହ୍ମପୁର ଲୋକସଭା ସାଂସଦ ତଥା ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ସଂସଦୀୟ ସ୍ଥାୟୀ କମିଟି ଏବଂ ବନ୍ଦର, ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ଓ ଜଳପଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପରାମର୍ଶଦାତା କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ଡଃ ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଦେଶର ଜେଲ୍ଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ଷମତାଠାରୁ ଅଧିକ କଏଦୀ ରହିବା, ବିଚାରାଧୀନ କଏଦୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଜାମିନ ପ୍ରଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହେଉଥିବା ଅହେତୁକ ବିଳମ୍ବର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ପାଇଁ ମାନ୍ୟବର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଜୀଙ୍କୁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ମାରକପତ୍ର ପଠାଇଛନ୍ତି।
ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଅପରାଧ ରେକର୍ଡ ବ୍ୟୁରୋ (NCRB) ର ‘ପ୍ରିଜନ୍ ଷ୍ଟାଟିଷ୍ଟିକ୍ସ ଇଣ୍ଡିଆ’ ରିପୋର୍ଟର ସଦ୍ୟତମ ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ସାଂସଦ ଡଃ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଦେଶର ଫୌଜଦାରୀ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଗମ୍ଭୀର ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ୧,୩୩୩ଟି ସକ୍ରିୟ ଜେଲ୍ରେ ମୋଟ୍ ୪.୫୩ ଲକ୍ଷ କଏଦୀ ରଖିବାର କ୍ଷମତା ଥିବାବେଳେ ପ୍ରକୃତରେ ୫.୧୧ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ କଏଦୀ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାକି ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ କାରାଗାରଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷମତାଠାରୁ ୧୧୨.୭% ଅଧିକ।
ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରମୁଖ ସଙ୍କଟ:
ବିଚାରାଧୀନ କଏଦୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାଧିକ୍ୟ: ଜେଲରେ ଥିବା ମୋଟ କଏଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୭୨.୬% ହେଉଛନ୍ତି ବିଚାରାଧୀନ କଏଦୀ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ। ଦିଲ୍ଲୀରେ ଏହି ହାର ସର୍ବାଧିକ ୮୮.୦% ଥିବାବେଳେ ବିହାରରେ ୮୭.୨% ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାରେ ୭୭.୫% ରହିଛି।
ଅତ୍ୟଧିକ ଭିଡ଼: ଦିଲ୍ଲୀର ଜେଲଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ଷମତାଠାରୁ ୧୯୪% ଏବଂ ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରେ ୧୪୮% ଅଧିକ କଏଦୀ ରହିଛନ୍ତି।
କର୍ମଚାରୀ ଅଭାବ: ସଂସଦୀୟ ଗୃହ କମିଟିର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ଜେଲ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମଞ୍ଜୁରୀପ୍ରାପ୍ତ ପଦବୀର ୬୦% ରୁ ଅଧିକ ଖାଲି ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଛି।
ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ଚିନ୍ତା ପ୍ରତିପାଦନ କରି ଡଃ ପାଣିଗ୍ରାହୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଗରିବ, ଆଦିବାସୀ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅନଗ୍ରସର ଲୋକମାନେ ଆଇନଗତ ସଚେତନତା ଓ ଅର୍ଥ ଅଭାବରୁ ସାମାନ୍ୟ ଅପରାଧ ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଜେଲ୍ରେ ସଢ଼ୁଛନ୍ତି। ଆଇନର ମୂଳ ନୀତି “ଜେଲ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜାମିନ ପ୍ରଧାନ” (Bail, not Jail) ଏବେ ବ୍ୟବହାରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଲଟି ଯାଇଛି।
ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାକୁ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସ୍ତାବ:
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜାମିନ ଆଇନ (Bail Act): ବ୍ରିଟେନ ଆଦର୍ଶରେ ଭାରତରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ‘ଜାମିନ ଆଇନ’ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଉ, ଯାହା ଅଣ-ହିଂସାତ୍ମକ ଏବଂ ଛୋଟ ଅପରାଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସହଜରେ ଜାମିନ ପ୍ରଦାନ କରିବ।
ପର୍ସନାଲ ବଣ୍ଡ୍ (Personal Bond) ଜରିଆରେ ମୁକ୍ତି: ୭ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ସଜା ଥିବା ମାମଲାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ଅପରାଧ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କକୁ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ଜରିମାନା ବା ସମ୍ପତ୍ତି ବଦଳରେ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁଚଲିକା ଆଧାରରେ ଜାମିନ ଦିଆଯାଉ।
ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ‘ଡିଫଲ୍ଟ ବେଲ୍’ (Default Bail) ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଯଦି ତଦନ୍ତକାରୀ ସଂସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ୬୦/୯୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଚାର୍ଜସିଟ୍ ଦାଖଲ ନକରେ, ତେବେ ଡିଜିଟାଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ (ICJS) ଜରିଆରେ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ଜାମିନ ମିଳିବା ଉଚିତ୍।
’ଇ-ପ୍ରିଜନ୍ସ’ (e-Prisons) ଆଲର୍ଟ: କୌଣସି ବିଚାରାଧୀନ କଏଦୀ ତାର ସର୍ବାଧିକ ସଜାର ଅଧା ସମୟ ଜେଲରେ କାଟିସାରିବା ମାତ୍ରେ ସିଷ୍ଟମ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ଆଇନସେବା ପ୍ରାଧିକରଣ (SLSA) କୁ ନୋଟିସ୍ ପଠାଇ ମୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବ।
ଖାଲି ପଦବୀ ପୂରଣ: ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ସମେତ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଜେଲ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ୬୦% ଖାଲି ପଦବୀକୁ ଆଗାମୀ ୬ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମିଶନ ମୋଡ୍ରେ ପୂରଣ କରାଯାଉ।
ଜେଲ୍ ଆଇନ ସେବା କ୍ଲିନିକର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ: ଜେଲ୍ ଭିତରେ ଲିଗାଲ୍ ଏଡ୍ ପାରାଲିଗାଲ୍ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞ ଓକିଲମାନଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରାଯାଇ ଗରିବ କଏଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୪୮ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଜାମିନ ଆବେଦନ ଦାଖଲ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଉ।
ଏହି ସ୍ମାରକପତ୍ରର ନକଲ ମାନ୍ୟବର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି (CJI), କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ, କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସଂସଦୀୟ ଗୃହ କମିଟି, ଭାରତର ଆଇନ କମିଶନ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବଙ୍କୁ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଛି। ଡଃ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଆଶା ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ (PMO) ଏହି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁରନ୍ତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରି ଭାରତରେ “ନ୍ୟାୟର ସହଜ ସୁଲଭତା” (Ease of Justice) କୁ ସଫଳ କରିବେ।