‘କାକ୍ଟସ୍’ ନାଁ ଶୁଣିଲେ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଯାଏ କଣ୍ଟାରେ ଭର୍ତ୍ତି ଏକ ଛୋଟ ଗଛ। ସାଧାରଣତଃ ଏହାକୁ ଅଳଙ୍କାରିକ ଉଦ୍ଭିଦ ଭାବେ ଘର, ବଗିଚା କିମ୍ବା ଅଫିସ୍ରେ ରଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ କାକ୍ଟସ୍ କେବଳ ସଜାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। କିଛି ପ୍ରଜାତିର କାକ୍ଟସ୍ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭାବେ ଚାଷ କରାଯାଇ ଫଳ, ପଶୁଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଆୟର ଉତ୍ସ ହୋଇପାରେ।
ବିଶେଷକରି କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ ନାସପାତି (Prickly Pear) କାକ୍ଟସ୍ର ଫଳର ବଜାର ରହିଛି। ଏହାର ଫଳରୁ ଜୁସ୍, ଜାମ୍, ଜେଲି, ସିରପ୍, ସ୍କ୍ୱାସ୍ ଓ କ୍ୟାଣ୍ଡି ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ। ତେଣୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରଜାତି, ଚାଷ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ବଜାର ଥିଲେ କାକ୍ଟସ୍ ଚାଷ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ଆୟ ଉତ୍ସ ହୋଇପାରେ।
କାକ୍ଟସ୍ ଚାଷରୁ କିପରି ହୋଇପାରିବ ଆୟ?
କାକ୍ଟସ୍ ଚାଷରୁ ଆୟର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଫଳ ବିକ୍ରି। ତେବେ କେତେ ରୋଜଗାର ହେବ, ତାହା ଫସଲର ପ୍ରଜାତି, ଜମିର ପରିମାଣ, ଉତ୍ପାଦନ, ବଜାର ଦର ଓ କ୍ରେତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। କେବଳ ଫଳ ବିକ୍ରି ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରି ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରାଯାଇପାରେ।
ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉତ୍ପାଦ ଭାବେ ଜୁସ୍, ଜାମ୍, ଜେଲି, ସିରପ୍ ଓ କ୍ୟାଣ୍ଡି ବିକ୍ରି କରିବାର ସୁଯୋଗ ରହିଥାଏ। ଅନ୍ୟପଟେ କିଛି ଅଳଙ୍କାରିକ ଓ ବିରଳ କାକ୍ଟସ୍ ପ୍ରଜାତି ନର୍ସରୀ ବଜାରରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଦାମରେ ବିକ୍ରି ହୋଇପାରେ।
କମ୍ ପାଣିରେ ବଢ଼ିପାରେ କାକ୍ଟସ୍
କାକ୍ଟସ୍ର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ଏହାର ମରୁଡ଼ି ସହନଶୀଳତା। ଅନେକ କାକ୍ଟସ୍ ପ୍ରଜାତି ନିଜ କାଣ୍ଡରେ ପାଣି ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ କମ୍ ବର୍ଷା କିମ୍ବା ଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା କମ୍ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ କିଛି ପ୍ରଜାତି ଚାଷ କରାଯାଇପାରେ।
ତେବେ ‘କାକ୍ଟସ୍କୁ ପାଣି ଦରକାର ନାହିଁ’ ଭାବିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରଜାତି, ମାଟି, ଜଳବାୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ପରିଚାଳନା ଆବଶ୍ୟକ। ଅତ୍ୟଧିକ ପାଣି ମଧ୍ୟ କିଛି ପ୍ରଜାତି ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ହୋଇପାରେ।
ଫଳଠାରୁ ଜାମ୍-ଜୁସ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ବ୍ୟବହାର
କାକ୍ଟସ୍ର ବ୍ୟବହାର କେବଳ ଫଳ ବିକ୍ରିରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ ନାସପାତିର ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ଫଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ କାକ୍ଟସ୍ର ସବୁଜ ଅଂଶକୁ ପନିପରିବା କିମ୍ବା ପଶୁଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଏହା ସହ କିଛି କାକ୍ଟସ୍ ପ୍ରଜାତିର ନିର୍ଯାସ ଖାଦ୍ୟ, କସ୍ମେଟିକ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର କାକ୍ଟସ୍କୁ କେବଳ ଏକ ଅଳଙ୍କାରିକ ଗଛ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବହୁମୁଖୀ ଫସଲ ଭାବେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଉଛି।
ଚାଷ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ବଜାର ଜାଣିବା ଜରୁରୀ
କାକ୍ଟସ୍ ଚାଷ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ପ୍ରଜାତି ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ମାଟି ଓ ଜଳବାୟୁ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା ଜାଣିବା ଜରୁରୀ। ଏହା ସହିତ ଉତ୍ପାଦ କିଏ କିଣିବେ ଏବଂ କେଉଁ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି ହେବ, ସେନେଇ ପୂର୍ବରୁ ଯୋଜନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବିଶେଷକରି ଜଳାଭାବ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ପାରମ୍ପରିକ ଫସଲ ସହିତ ବିକଳ୍ପ ଫସଲ ଭାବେ କାକ୍ଟସ୍ର କିଛି ପ୍ରଜାତି ଉପରେ ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ଚାଷ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷି ବିଶେଷଜ୍ଞ, ନର୍ସରୀ କିମ୍ବା ବଜାର ସହ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ ଏହି ଗଛ ଯଦି ଠିକ୍ ପ୍ରଜାତି ଓ ଠିକ୍ ବଜାର ସହ ଯୋଡ଼ିହୁଏ, ତେବେ କମ୍ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ କୃଷିକୁ ବିବିଧ କରିବାର ଏକ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ଚାଷରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଭ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟର ଦାବି କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ ବଜାର ଦରକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର।