ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱର ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଧନକୁବେରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ବିବାଦ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଟେସଲା ଓ ସ୍ପେସ୍ଏକ୍ସର ମୁଖ୍ୟ ଏଲୋନ୍ ମସ୍କ, ଅନ୍ୟପଟେ ରିଲାଏନ୍ସ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ମୁକେଶ ଅମ୍ବାନୀ। ଭାରତରେ ମସ୍କଙ୍କ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସେବା ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଶୁଭାରମ୍ଭ ବିଳମ୍ବ ହେବାକୁ ନେଇ ଏହି ବିବାଦ ଏବେ ନୂଆ ମୋଡ଼ ନେଇଛି। ଅମ୍ବାନୀଙ୍କୁ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଢଙ୍ଗରେ ‘ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅମ୍ବାନୀ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି ମସ୍କ ଭାରତର ଟେଲିକମ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ଏହାର ଜବାବରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଦେଶରେ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଚାଟିଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ଭାରତ ପ୍ରବେଶରେ ବିଳମ୍ବ ପଛରେ ପ୍ରକୃତ କାରଣ କ’ଣ?
‘ପ୍ରିୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅମ୍ବାନୀ’, ମସ୍କଙ୍କ ପୋଷ୍ଟକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ Xରେ ଏଲୋନ୍ ମସ୍କଙ୍କ ଏକ ପୋଷ୍ଟ ଏହି ବିବାଦକୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ର କରିଛି। ଅମ୍ବାନୀଙ୍କୁ ‘ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ’ ବୋଲି ବ୍ୟଙ୍ଗ କରି ସେ ଭାରତରେ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କକୁ ମୁକ୍ତ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ କି ନାହିଁ, ସେ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ମସ୍କଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ବଜାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚାହିଁପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହାଦ୍ୱାରା ନୂଆ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରବେଶ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ସେ ପରୋକ୍ଷରେ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତେବେ ଅମ୍ବାନୀ କିମ୍ବା ରିଲାଏନ୍ସ ଜାଣିଶୁଣି ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ପ୍ରବେଶକୁ ଅଟକାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ମସ୍କଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଭଳି କୌଣସି ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରମାଣ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏକ ଅଭିଯୋଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି, ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ।
ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ଲଞ୍ଚରେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?
ମସ୍କଙ୍କ କମ୍ପାନୀ ସ୍ପେସ୍ଏକ୍ସର ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସେବା ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛି। ଏହି ସେବା ପାରମ୍ପରିକ ମୋବାଇଲ୍ ନେଟୱର୍କ କିମ୍ବା ଫାଇବର୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ ଦୁର୍ବଳ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।
ଭାରତରେ ସେବା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକ ଲାଇସେନ୍ସ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭାବେ ସେବା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଆହୁରି କିଛି ନିୟାମକୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏଥିରେ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁମୋଦନ ଓ ସ୍ପେକ୍ଟ୍ରମ୍ ଆବଣ୍ଟନ ଭଳି ବିଷୟ ରହିଛି।
ମସ୍କ ଏହି ବିଳମ୍ବକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି, ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ଭାରତରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିବାର ସମାନ ସୁଯୋଗ ପାଉନାହିଁ। ଅନ୍ୟପଟେ ସରକାର କହିଛନ୍ତି, ଲାଇସେନ୍ସ ମିଳିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ନିୟମ ଓ ସୁରକ୍ଷା ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।
ଅମ୍ବାନୀଙ୍କ ଜିଓ ସହ ହେବ କି ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ଟକ୍କର?
ଭାରତର ଟେଲିକମ୍ ବଜାରରେ ମୁକେଶ ଅମ୍ବାନୀଙ୍କ ରିଲାଏନ୍ସ ଜିଓ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କମ୍ପାନୀ। ଏବେ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଜିଓ ସାଟେଲାଇଟ୍ କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ସ ନିଜର ସେବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ଦୁଇ କମ୍ପାନୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇପାରେ। ତେବେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଜିଓ ଓ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ନୁହେଁ, ଭାରତୀ ଗ୍ରୁପ୍ ସମର୍ଥିତ ୟୁଟେଲସାଟ୍ ୱାନୱେବ୍ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ଅର୍ଥାତ୍ ଭାରତର ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବଜାରରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏକାଧିକ କମ୍ପାନୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ପ୍ରଭାବ ସେବାର ଉପଲବ୍ଧତା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଖର୍ଚ୍ଚ ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ। ତେବେ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଭାବ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଶୁଳ୍କ ଓ ସେବା ଯୋଜନା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ଜଣାପଡ଼ିବ।
ମସ୍କଙ୍କ ଅଭିଯୋଗର ଜବାବ ଦେଲେ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ
ଏହି ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ଯୋଗାଯୋଗ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜ୍ୟୋତିରାଦିତ୍ୟ ସିନ୍ଧିଆ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଚାଟିଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ।
ସିନ୍ଧିଆ କହିଛନ୍ତି, ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ, ଜିଓ ସାଟେଲାଇଟ୍ କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ସ ଏବଂ ୟୁଟେଲସାଟ୍ ୱାନୱେବ୍କୁ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ସେବା ପାଇଁ ଲାଇସେନ୍ସ ମିଳିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଲାଇସେନ୍ସ ଥିବା ମାତ୍ରେ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସେବା ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସୁରକ୍ଷା ଅନୁମୋଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟାମକୀୟ ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବାକୁ ହେବ।
ସରକାରଙ୍କ ଏହି ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ନିୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମସ୍ତ ଲାଇସେନ୍ସଧାରୀ କମ୍ପାନୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଳନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କକୁ ଜାଣିଶୁଣି ଅଟକାଯାଉଥିବା ଅଭିଯୋଗକୁ ସରକାର ଖାରଜ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ବିବାଦରେ ରାଜନୈତିକ ଦିଗ କ’ଣ?
ମସ୍କଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ କେବଳ ଦୁଇ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଏହା ଭାରତରେ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟିକ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବ, ସରକାରୀ ନିୟାମକୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ବଜାରରେ ସମାନ ସୁଯୋଗକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଗୋଟିଏ ପଟେ ମସ୍କ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ଭାରତ ପ୍ରବେଶରେ ବିଳମ୍ବକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ ସରକାର କହୁଛନ୍ତି ଯେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ନିୟମାବଳୀ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ କମ୍ପାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବେ ଲାଗୁ ହେଉଛି।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ନୂଆ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ବଜାରରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ କିପରି ସମାନ ସୁଯୋଗ ମିଳିବ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସର୍ତ୍ତ କିପରି ପୂରଣ ହେବ। ଏହି ଦୁଇଟି ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ ଆସିଲେ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ କ’ଣ ଲାଭ?
ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସେବା ଭାରତରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ, ଉପକୂଳ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗର ବିକଳ୍ପ ବଢ଼ିପାରେ। ଯେଉଁଠାରେ ଫାଇବର୍ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍ ନେଟୱର୍କ ପହଞ୍ଚାଇବା କଷ୍ଟକର, ସେଠାରେ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଆଧାରିତ ସେବା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ।
ଏହା ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା, ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଦୂରସଂଚାର ସୁବିଧାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଲାଭ ମିଳିବା ପାଇଁ ସେବାର ମୂଲ୍ୟ, ଉପକରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ, ନେଟୱର୍କର ଉପଲବ୍ଧତା ଓ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ଆଗକୁ କ’ଣ ହେବ?
ଏଲୋନ୍ ମସ୍କ ଓ ମୁକେଶ ଅମ୍ବାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିବାଦ ଭାରତର ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବଜାରକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ବଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଶୁଭାରମ୍ଭ କେବେ ହେବ, ସେ ନେଇ ଅନ୍ତିମ ଅନୁମୋଦନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ ଉପରେ ନଜର ରହିଛି।
ଏହି ବିବାଦରେ ମସ୍କଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ଜବାବ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପକ୍ଷକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଛି। ତେଣୁ ଏହାର ନିଷ୍କର୍ଷ କେବଳ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର କଟାକ୍ଷରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିୟାମକୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଅନୁମୋଦନ ଓ ଭାରତୀୟ ବଜାରରେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି, ତାହାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
