ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଦେଶରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟିଛି UPI। ଛୋଟ ଦୋକାନଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ଦୈନିକ ଟଙ୍କା ଦେଣନେଣ ପାଇଁ UPI ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛନ୍ତି। ଏହାରି ମଧ୍ୟରେ UPI ଉପରେ MDR ଲାଗିବା ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଅନେକ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ—UPI ବ୍ୟବହାର କଲେ ଏଣିକି ଅତିରିକ୍ତ ଚାର୍ଜ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ କି? ଏହା ବଦଳରେ କ୍ରେଡିଟ୍ କିମ୍ବା ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡରେ ପେମେଣ୍ଟ କରିବା ଶସ୍ତା ହେବ କି? ତେବେ ଏହି ପୂରା ମାମଲାରେ ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ କଥା ହେଉଛି MDR କାହା ଉପରେ ଲାଗୁ ହେବ।
ବା Merchant Discount Rate ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଚାର୍ଜ। ଏହା ପେମେଣ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀ ପକ୍ଷ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ। ଜଣେ ଗ୍ରାହକ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ଦୋକାନୀ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଟଙ୍କା ଦେଲେ, ତାହାକୁ Person-to-Merchant ବା P2M କାରବାର କୁହାଯାଏ।
ଆପଣଙ୍କ ଦିଆ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ୧୫ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ରୁ ₹୨,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ କିଛି P2M UPI କାରବାରରେ ୦.୪% MDR ଲାଗୁ ହେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ତେବେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଗ୍ରାହକଙ୍କ UPI ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ସିଧାସଳଖ ୦.୪% କାଟି ନିଆଯିବ ନୁହେଁ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜଣେ ଗ୍ରାହକ ଦୋକାନୀଙ୍କୁ ₹୧୦,୦୦୦ର UPI ପେମେଣ୍ଟ କଲେ, ୦.୪% ହିସାବରେ MDR ହେବ ₹୪୦। ଏହି ଚାର୍ଜ ବ୍ୟବସାୟୀ ପକ୍ଷରେ ଲାଗୁ ହେବାର କଥା। ଅର୍ଥାତ୍ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ କେବଳ MDR ନାଁରେ ଅତିରିକ୍ତ ₹୪୦ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ।
ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ₹୨,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ P2M UPI କାରବାର MDR ମୁକ୍ତ ରହିବ। ତେଣୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଛୋଟ ଛୋଟ UPI ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଏହି MDRକୁ ନେଇ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି—ବ୍ୟବସାୟୀ ଏହି ଚାର୍ଜକୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ ଲଦିବେ କି? ଦିଆଯାଇଥିବା NPCI ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ MDR ହେଉଛି ବ୍ୟବସାୟୀ ପକ୍ଷର ଚାର୍ଜ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଗ୍ରାହକଙ୍କ UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଳ୍କ ଭାବେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
NPCI ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତୁଳନା ଅନୁସାରେ, ₹୧୦,୦୦୦ର କାରବାରରେ ୦.୪% MDR ହିସାବରେ ₹୪୦ ଚାର୍ଜ ହେବ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ୨% ହାର ଧରିଲେ କ୍ରେଡିଟ୍ କାର୍ଡରେ ₹୨୦୦ ଏବଂ ୦.୯% ହାର ଧରିଲେ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡରେ ₹୯୦ ଚାର୍ଜ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଏହି ଉଦାହରଣରେ UPIର MDR ଉଭୟ କାର୍ଡ ହାରଠାରୁ କମ୍।
ତେବେ ଏହି ହାରକୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଡ କାରବାରରେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଏକ ସମାନ ଚାର୍ଜ ବୋଲି ଧରିନେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। କାର୍ଡର ପ୍ରକାର, ପେମେଣ୍ଟ ନେଟୱର୍କ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରକୃତ ଚାର୍ଜ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ଛୋଟ ଦୋକାନୀ ଏବଂ ରାସ୍ତାକଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ରହିଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦିଆ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ଏପରି ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ଏହି MDR ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସବୁ ଦୋକାନୀ ଏବଂ ସବୁ UPI କାରବାର ଉପରେ ସମାନ ଭାବେ ଚାର୍ଜ ଲାଗିବ ବୋଲି ଧରିନେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ଦିଆଯାଇଥିବା ଗଠନ ଅନୁସାରେ, ₹୭୫,୦୦୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ କାରବାରରେ MDRର ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ₹୩୦୦ ରହିବ। କାରଣ ₹୭୫,୦୦୦ର ୦.୪% ହେଉଛି ₹୩୦୦। ଏହା ପରେ କାରବାର ରାଶି ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ MDR ₹୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଏହି ନିୟମକୁ ନେଇ ଆଉ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ତଥ୍ୟ ହେଉଛି UPI କାରବାରର ପରିମାଣ। ଆପଣଙ୍କ ଦିଆ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାୟ ୯୬% UPI କାରବାର ₹୨,୦୦୦ରୁ କମ୍। ଯଦି ଏହି ଆକଳନ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଅଧିକାଂଶ ଛୋଟ ମୂଲ୍ୟର UPI ପେମେଣ୍ଟ ଏହି MDR ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଭାବରୁ ବାହାରେ ରହିବ।
ତେଣୁ “ଏଣିକି ପ୍ରତ୍ୟେକ UPI ପେମେଣ୍ଟରେ ଚାର୍ଜ ଲାଗିବ” ବୋଲି ଭାବିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। MDR ନେଇ ଆଲୋଚନା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ P2M କାରବାରକୁ ନେଇ ହେଉଛି।
ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ଆପଣ ଯଦି ଜଣେ ଦୋକାନୀଙ୍କୁ ₹୧୦,୦୦୦ UPI ପେମେଣ୍ଟ କରନ୍ତି, ତେବେ ୦.୪% ହିସାବରେ MDR ₹୪୦ ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏହା ବ୍ୟବସାୟୀ ପକ୍ଷର ଚାର୍ଜ ବୋଲି ଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ କୁହାଯାଇଛି। ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଏହି ଚାର୍ଜ ଲାଗୁ ହେବା ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ।
ଏହି କାରଣରୁ UPI ବ୍ୟବହାରକାରୀମାନେ ଏବେ ହଠାତ୍ କ୍ରେଡିଟ୍ କିମ୍ବା ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡକୁ ଫେରିଯିବା ପୂର୍ବରୁ ନିୟମର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଭାବ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ। ବିଶେଷକରି MDR କାହା ଉପରେ ଲାଗୁ ହେଉଛି, କେଉଁ କାରବାର ଉପରେ ଲାଗୁ ହେଉଛି ଏବଂ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ ଟଙ୍କା ନେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି କି ନାହିଁ—ଏହି ତିନୋଟି ଦିଗକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ଏକ ନଜରରେ: ₹୨,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ P2M UPI କାରବାରରେ MDR ନାହିଁ ବୋଲି ଦିଆ ସୂଚନାରେ କୁହାଯାଇଛି। ₹୨,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ P2M କାରବାରରେ ୦.୪% MDR ଲାଗିପାରେ। ₹୧୦,୦୦୦ରେ ଏହା ₹୪୦ ହେବ। ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗଠନ ଅନୁସାରେ MDRର ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ₹୩୦୦ ରହିବ।
ସେହିପରି, UPI ଚାର୍ଜକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ “ସବୁ UPI ପେମେଣ୍ଟ ମହଙ୍ଗା ହେବ” ବୋଲି ବୁଝିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ନିୟମର ପ୍ରଭାବ ମୁଖ୍ୟତଃ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ merchant transaction ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ। ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ତେଣୁ UPI, କ୍ରେଡିଟ୍ କାର୍ଡ କିମ୍ବା ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ମାଧ୍ୟମ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାବେଳେ କାରବାରର ପ୍ରକାର ଓ ଲାଗୁଥିବା ଚାର୍ଜକୁ ଦେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।