ରାଜ୍ୟରେ ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ପୋଲିସ। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ସୁରକ୍ଷା, ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହଯୋଗ କରିବା ପୋଲିସର ପ୍ରମୁଖ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଗତ କିଛି ଦିନ ଧରି ଓଡ଼ିଶାରେ ଘଟିଥିବା କେତେକ ବିବାଦୀୟ ଘଟଣାରେ ପୋଲିସର ଭୂମିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀକୁ ନେଇ ଗୁରୁତର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି ।
ବାରଙ୍ଗ ଥାର୍ଡ ଡିଗ୍ରୀ ମାମଲା ହେଉ କି କବି ସୂର୍ଯ୍ୟନଗର ଥାର୍ଡ ଡିଗ୍ରୀ ମାମଲା ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାରେ ମା’-ପୁଅଙ୍କୁ କଥିତ ଭାବେ ଥାର୍ଡ ଡିଗ୍ରୀ ଦିଆଯାଇଥିବା ମାମଲାଗୁଡ଼ିକ ପୋଲିସର ଛବିକୁ ମଳିନ କରିଛି । ଏସବୁ ଘଟଣାକୁ ଦେଖିଲେ ଓଡିଶା ପୋଲିସ ଜନତାର ରକ୍ଷକ ନା ଭକ୍ଷକ ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ?
ପୋଲିସ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ମାତ୍ର ପୋଲିସ ଯଦି ସାଧାରଣ ଜନତାକୁ ନ୍ୟାୟ ବଦଳରେ ଅତ୍ୟାଚାର କିମ୍ବା ଅମାନବୀୟ ବ୍ୟବହାରର କରେ, ତେବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ପୋଲିସର ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଯେ କେବଳ ବିଭାଗକୁ ବଦନାମ କରୁଛି ତାହା ନୁହେଁ, ବରଂ ସରକାରଙ୍କ ଅପାରଗତାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁଛି । ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ବିପର୍ଜ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡିଥିବାବେଳେ ସରକାର ଏ ଦିଗରେ ଆଖି ଦୃଶିଆ ପଦକ୍ଷେପ ନ ନେବା ପରିତାପର ବିଷୟ ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ରାଜ୍ୟରେ ଅପରାଧ ଘଟଣା କମିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅପହରଣ, ହତ୍ୟା, ଡକାୟତି, ନିର୍ଯାତନା ପରି ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି । ପୋଲିସ ପକ୍ଷରୁ ସମୟ ସମୟରେ ଏନକାଉଣ୍ଟର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅପରାଧ ତଥା ଅପରାଧୀଙ୍କ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ପକାଉ ନାହି ।
ତେବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ପୋଲିସ ପ୍ରତି ବଢ଼ୁଥିବା ଭୟ। ଏବେ ଲୋକେ ପୋଲିସ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏତଲା ଦେବାକୁ ଡରୁଛନ୍ତି । ପୋଲିସ କେସ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଯାଇ ନିର୍ଦୋଶୀକୁ ଧରି ପକାଉଚି । ସାଧାରଣ ଜନତା ଅଭିଯୋଗ କରିବା ପରେ ନ୍ୟାୟ ମିଳିବା ବଦଳରେ ହଇରାଣ ହେଉଛି, ଯାହା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ନୁହେଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଛି ।
ଏପରି ଘଟଣାରେ କେବଳ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବଦଳି କିମ୍ବା ନିଲମ୍ବନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ ପୋଲିସ ଅନିୟମିତତା କିମ୍ବା କ୍ଷମତାର ଦୁରୁପଯୋଗ କରିଥାଏ, ତେବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ତଦନ୍ତ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆବଶ୍ୟକ। ସେହିପରି ଏଫଆଇଆର ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ତଦନ୍ତର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ପୋଲିସର ଆଚରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ନିୟମିତ ସମୀକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ।
ଶେଷରେ, ପୋଲିସ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମନ୍ୱୟ ହିଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୂଳ ଆଧାର। ଯଦି ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ସମଗ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ସମୟ ଥାଉ ଥାଉ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ବଜାୟ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ପୋଲିସ ସଂସ୍କାର, ଜବାବଦେହିତା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଫେରାଇ ଆଣିବା ଦିଗରେ ସରକାରଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଫଳପ୍ରସୂ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ହେବ। ନିଜ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଆଚରଣରେ ପୋଲିସ ସାଧାରଣ ଜନତାର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ପଡିବ, ତେବେ ଯାଇ ପୋଲିସ ପ୍ରତି ସାଧାରଣ ଜନତାର ବିଶ୍ବାସ ଫେରିବ ।