ଡ଼ଃ ପ୍ରବୀଣ କୁମାର ସାହୁ
ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା, ଚୀନ, ରୁଷ, ଭାରତ ଓ ୟୁରୋପିୟ ସଂଘ ପରି ମୁଖ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ଵ ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ସୁରକ୍ଷା, ଅର୍ଥନୀତି,ରାଜନୀତି ଓ କୂଟନୀତି, ପରିବେଶ ଓ ମାନବାଧିକାର ପରି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହୋଇଯାଇଛି।
ୟୁକ୍ରେନ–ରୁଷ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବ
୨୦୨୨ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ରୁଷ ଓ ୟୁକ୍ରେନ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଅଟେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନରହି ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ନାଟୋ ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ୟୁକ୍ରେନକୁ ସାମରିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ ଦେଉଥିବାବେଳେ ରୁଷ ଏହାକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶମାନଙ୍କର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବୋଲି ଦେଖୁଛି।
ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ପରିଣାମରେ ୟୁରୋପରେ ଉର୍ଜା ସଂକଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ବହୁ ଦେଶ ରୁଷର ଗ୍ୟାସ ଓ ତେଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସେମାନେ ବିକଳ୍ପ ଉର୍ଜା ଉତ୍ସ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ବଜାର ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି, କାରଣ ୟୁକ୍ରେନ ଓ ରୁଷ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଧାନ ଉତ୍ପାଦକ ଦେଶ।
ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରେ ଅଶାନ୍ତିର ଛାୟା
ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ସଂବେଦନଶୀଳ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ପାଲେଷ୍ଟାଇନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା ସଂଘର୍ଷ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ମାନବତାକୁ ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇଛି। ଗାଜା ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିବା ସଂଘର୍ଷରେ ଅନେକ ନିର୍ଦୋଷ ନାଗରିକ ଜୀବନ ହାରାଇଛନ୍ତି।
ଏହା ସହିତ ଇରାନ ଓ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧି ଚାଲିଛି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଆଗକୁ ବଡ଼ ସଂଘର୍ଷର ଆକାର ନେଇପାରେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱ ନେତାମାନେ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ସଂଘର୍ଷ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଇଛି, ଯାହାକି ଏହା ବିଶ୍ୱ ତେଲ ବଜାର ଓ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଆମେରିକା–ଚୀନ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା
ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଆମେରିକା ଓ ଚୀନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା ବଢ଼ୁଛି। ବ୍ୟାପାର, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ମାମଲାରେ ଏହି ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଯାଉଛି। ବିଶେଷ କରି ତାଇୱାନ ମୁଦ୍ଦାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଛି।
ଚୀନ ତାଇୱାନକୁ ନିଜ ଭୂଭାଗ ଭାବେ ଦାବି କରୁଥିବାବେଳେ ଆମେରିକା ତାଇୱାନକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ ଦେଉଛି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଏସିଆ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତାକୁ ବଢ଼ାଇଛି।
ଭାରତର ଉଦୟମାନ ଭୂମିକା
ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଭାରତର ଭୂମିକା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି। ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଉଦୟମାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ମଞ୍ଚରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ସୁଦୃଢ କରୁଛି। ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଉନ୍ନତି ଓ କୂଟନୀତିକ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଉଛି।
ଭାରତ ଜି-୨୦ ପରି ସଂଗଠନରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ବିଶ୍ଵ ସମସ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ସମାଧାନ କରିବାରେ ପ୍ରୟାସ କରୁଛି। ଏହା ସହିତ ଭାରତ “ବସୁଦେବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍” ଧାରଣାକୁ ପ୍ରଚାର କରି ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଓ ସହଯୋଗକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।
ପରିବେଶ ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ୱାର୍ମିଂ, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଓ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ମିଳନୀ ଓ ସମ୍ମତି ପତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସହଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ପୁନର୍ନବୀକରଣ ଉର୍ଜା, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଏବେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି।
ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। କରୋନା ମହାମାରୀ ପରେ ଅନେକ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ଏଯାବତ୍ ସ୍ଥିର ହୋଇନାହିଁ। ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି, ବେକାରି ଓ ବ୍ୟାପାରିକ ସଂଘର୍ଷ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ତଥାପି ଅନେକ ଦେଶ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଡିଜିଟାଲ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାପାର ମାଧ୍ୟମରେ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶର ନୂତନ ମାର୍ଗ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ସାଇବର ରାଜନୀତି
ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହେବ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ସାଇବର ରାଜନୀତି। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (Artificial Intelligence), ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଦେଶମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ।
ସେହିପରି ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଶକ୍ତି ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ବିଶ୍ୱ ସମସ୍ୟା ଓ ସହଯୋଗ
ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଆତଙ୍କବାଦ, ମହାମାରୀ ଓ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ପରି ବିଶ୍ୱ ସମସ୍ୟାମାନେ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଏକା ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ଓ ବିଶ୍ୱ ସହଯୋଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିବ।
ଆଗାମୀ ବିଶ୍ଵର ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତ
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି। ଗତ କିଛି ଦଶକ ଧରି ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତି ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲା କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେହି ଏକଧ୍ରୁବୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ବହୁଧ୍ରୁବୀୟ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦିଗକୁ ଗତି କରୁଛି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନୂତନ ଆକାର ଦେଉଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଏକ ନୂଆ ଶକ୍ତି ସମତୋଳ ଦିଗକୁ ଗତି କରୁଛି। ଯୁଦ୍ଧ, ଅର୍ଥନୀତିକ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା, ପରିବେଶ ସମସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଶ୍ୱର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଟନୀତି ଓ ସମ୍ବାଦ ହିଁ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଦେଶ ଯଦି ସହଯୋଗ ଓ ପରସ୍ପର ସମ୍ମାନର ଆଧାରରେ କାମ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଗଢ଼ି ଉଠିପାରିବ।
ଅଧ୍ୟାପକ, ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗ
ରାଜା ମଧୁସୂଦନ ଦେବ ଡିଗ୍ରୀ କଲେଜ, ପଟିଆ, ଭୁବନେଶ୍ୱର।